वृत्तविचारthe metre, syllable by syllable

सन्धिrecovering the words from the sound

कारकwhat each case is doing

प्रकरणानुक्रमthe rules the verse uses, by section of the abridgement

• हलन्त्यम् 1.3.3 · प्रकरण 1← तस्थिवांसः

  a final consonant of the teaching-form is an it-marker

  In the form a suffix or root is first taught in (upadeśa), a final consonant (हल्) is an it-marker (इत्) — a tag that names the item without being part of it, and drops by 1.3.9. So the personal ending तिप् contributes only ति, the प् marking it, and क्तवतु leaves क्तवत् with the उ nasalized and the last letter both gone. Final त्, स् and म् of a case or personal ending are exempt (1.3.4).

  ఉపదేశంలో (ప్రత్యయం లేదా ధాతువు మొదట చెప్పబడే రూపంలో) అంత్యంగా ఉన్న హల్లు (హల్) ఇత్సంజ్ఞకమవుతుంది — అది వస్తువును గుర్తించే గుర్తు మాత్రమే, భాగం కాదు, 1.3.9 చేత లోపిస్తుంది. కాబట్టి తిప్ నుండి తి మాత్రమే మిగులుతుంది, ప్ ఇత్తు. విభక్తి/తిఙ్ ప్రత్యయాల అంత్య త్, స్, మ్ మాత్రం ఇత్తు కావు (1.3.4). అనునాసిక అచ్చు ఇత్తు (1.3.2) కి జోడీ.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.3.3 हलन्त्यम्
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 1 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• तस्य लोपः 1.3.9 · प्रकरण 1← पत्रश्यामाः; वाहाः; शैलोदग्राः; तस्थिवांसः; प्रत्यादिष्टाभरणरुचयः; चन्द्रहासव्रणाङ्कैः

  an it-marker drops

  What has been named an it-marker (इत्) is then elided (लोप). The tag has done its work — naming the suffix, and conditioning or blocking some operation — and leaves no sound behind. So the उ marked in सुँ, the ट् of टा, the ङ् of ङे ङसि ङस् ङि, and the प् of सुप् are all gone before the ending is attached.

  ఇత్సంజ్ఞగా గుర్తించబడినది (इत्) తరువాత లోపిస్తుంది. ఆ గుర్తు తన పని ముగించుకుంది — ప్రత్యయానికి పేరుపెట్టడం, ఏదో కార్యాన్ని కలిగించడమో ఆపడమో — ఏ ధ్వనీ మిగలదు. सुँ లోని ఉ, टा లోని ట్, ङे ङसि ङस् ङि లోని ङ్, सुप् లోని ప్ అన్నీ ప్రత్యయం చేరేముందు పోతాయి.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.3.9 तस्य लोपः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 3 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
  • docs/lessons/1.1.md — §4.1, the it-markers

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• सुप्तिङन्तं पदम् 1.4.14 · प्रकरण 1← तस्थिवांसः

  a form ending in a case ending (सुप्) or a verb ending (तिङ्) is a पद, a finished word

  A form that ends in a nominal case ending — one of the twenty-one सुप् endings 4.1.2 lists — or in a verbal personal ending — one of the eighteen तिङ् endings — is named पद, a complete word. The name is what a great many rules wait on: the visarga rules, the final-consonant rules and the anusvāra rule all apply only "in a पद" or "at the end of a पद". So राम is not yet a पद, but राम + स् is; and चक्रे is a पद once the ending ए is on. Every word the poem carries reaches this name before its word-final changes can fire.

  నామవాచక విభక్తి ప్రత్యయంతో — 4.1.2 చెప్పే ఇరవై ఒక్క సుప్ ప్రత్యయాల్లో ఒకదానితో — లేదా క్రియా పురుష ప్రత్యయంతో — పద్దెనిమిది తిఙ్ ప్రత్యయాల్లో ఒకదానితో — అంతమయ్యే రూపానికి పద సంజ్ఞ. ఈ సంజ్ఞ మీదే ఎన్నో సూత్రాలు ఆధారపడతాయి: విసర్గ సూత్రాలు, పదాంత హల్లు సూత్రాలు, అనుస్వార సూత్రం అన్నీ "పదంలో" లేదా "పదాంతంలో" మాత్రమే పనిచేస్తాయి. రామ ఇంకా పదం కాదు; రామ + స్ పదం; చక్రే ప్రత్యయం ఏ చేరాక పదం. కావ్యంలోని ప్రతి పదం తన పదాంత మార్పులకు ముందు ఈ సంజ్ఞను చేరుకుంటుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.4.14 सुप्तिङन्तं पदम्
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 14 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• भूवादयो धातवः 1.3.1 · प्रकरण 2← तस्थिवांसः

  the words beginning with भू, listed in the Dhātupāṭha, are called धातु (roots)

  The action-denoting words listed in the Dhātupāṭha — the root-list that opens with भू "to be" — are named धातु, roots. A धातु is the action-base from which every finite verb and every कृत् (primary derivative) form is built. It is the rule that stands at the head of every verb chain in the poem: चक्रे begins as the root डुकृञ्, जगाम as गम्, प्रमत्तः as मद्. Nothing is conjugated or turned into a participle until it first bears this name.

  ధాతుపాఠంలో — భూ "ఉండటం" తో మొదలయ్యే ధాతువుల జాబితాలో — ఉన్న క్రియావాచక శబ్దాలకు ధాతు సంజ్ఞ. ధాతువు అంటే క్రియాధారం; దానినుండే ప్రతి తిఙంత క్రియా, ప్రతి కృదంత (ప్రాథమిక వ్యుత్పన్న) రూపం పుడతాయి. కావ్యంలోని ప్రతి క్రియా గొలుసుకు ఇది శిరస్సు: చక్రే డుకృఞ్ ధాతువుగా, జగామ గమ్ గా, ప్రమత్తః మద్ గా మొదలవుతాయి. ఈ సంజ్ఞ చేరకముందు ఏదీ రూపం దాల్చదు, కృదంతం కాదు.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.3.1 भूवादयो धातवः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 36 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• उपदेशेऽजनुनासिक इत् 1.3.2 · प्रकरण 2← पत्रश्यामाः; वाहाः; शैलोदग्राः; तस्थिवांसः; प्रत्यादिष्टाभरणरुचयः; चन्द्रहासव्रणाङ्कैः

  a nasalized vowel in the teaching-form is an it-marker

  In the form a suffix or root is first taught in (upadeśa), a vowel pronounced with nasal resonance (anunāsika) is an it-marker (इत्) — a tag that names the item without being part of it. The उ of सुँ and of रुँ is such a vowel, so it is a marker and drops (by 1.3.9). This is why the nominative-singular ending सुँ contributes only स्, and रुँ leaves only र्.

  ఉపదేశంలో (ప్రత్యయం లేదా ధాతువు మొదట చెప్పబడే రూపంలో) అనునాసికంగా ఉచ్చరించే అచ్చు ఇత్సంజ్ఞకమవుతుంది — అది ఆ వస్తువుకు పేరుపెట్టే గుర్తు మాత్రమే, భాగం కాదు. सुँ, रुँ లోని ఉ అలాంటి అచ్చే; కాబట్టి అది ఇత్తు, లోపిస్తుంది (1.3.9). అందుకే ప్రథమైకవచన ప్రత్యయం సుँ నుండి స్ మాత్రమే, రుँ నుండి ర్ మాత్రమే మిగులుతాయి.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.3.2 उपदेशेऽजनुनासिक इत्
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 28 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
  • docs/lessons/1.1.md — §4.1, the it-markers

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• एचोऽयवायावः 6.1.78 · प्रकरण 2← प्रत्यादिष्टाभरणरुचयः

  एच् becomes अय्, अव्, आय् or आव् before a vowel

  A diphthong of the एच् set — ए ओ ऐ औ — becomes अय् अव् आय् आव् respectively when a vowel follows: ने + अनम् → नयनम्, भो + अति → भवति, नै + अकः → नायकः, पौ + अकः → पावकः. So a word that looks to end in a diphthong shows a semivowel before the next vowel.

  ఏచ్ (ఏ ఓ ఐ ఔ) అచ్చు, అచ్చు పరమైనప్పుడు వరుసగా అయ్, అవ్, ఆయ్, ఆవ్ అవుతుంది: నే + అనమ్ → నయనమ్, భో + అతి → భవతి, నై + అకః → నాయకః, పౌ + అకః → పావకః. కాబట్టి సంధ్యక్షరాంతంగా కనిపించే పదం, పర అచ్చు ముందు అంతస్థను చూపుతుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 6.1.78 एचोऽयवायावः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 22 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• आद्गुणः 6.1.87 · प्रकरण 2← संयुगे; शैल + उदग्र

  a followed by i/u/ṛ becomes the guṇa vowel e/o/ar

  When a final अ or आ is followed by a simple vowel इ उ or ऋ, the two together become the corresponding guṇa vowel — ए, ओ, or अर् — as one sound, a single substitution for both. So राम + इन (from टा) gives the ए of रामेण, and पुण्य + उदक gives the ओ of पुण्योदक. It is the guṇa-sandhi a student meets first.

  అంత్య అ లేదా ఆ తరువాత ఇ ఉ ఋ (సామాన్య అచ్చు) వస్తే, రెండూ కలిసి గుణమవుతాయి — ఏ, ఓ, అర్ — ఒకే ధ్వనిగా (ఏకాదేశం). రామ + ఇన (టా నుండి) → రామేణ లోని ఏ; పుణ్య + ఉదక → పుణ్యోదక లోని ఓ. విద్యార్థి మొదట కలిసే గుణసంధి ఇదే.

  • Aṣṭādhyāyī — 6.1.87 आद्गुणः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 27 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
  • docs/lessons/1.1.md — §1 and §4.2, the guṇa sandhi

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• वृद्धिरेचि 6.1.88 · प्रकरण 2← चन्द्रहासव्रणाङ्कैः

  a/ā followed by e/ai/o/au becomes the vṛddhi vowel ai/au

  When a final अ or आ is followed by a vowel of the एच् set — ए, ऐ, ओ, औ — the two together become a single vṛddhi vowel, ऐ or औ. It overrides the guṇa rule: कृष्ण + एकत्वम् → कृष्णैकत्वम्, गङ्गा + ओघः → गङ्गौघः. This is the vṛddhi-sandhi.

  అంత్య అ లేదా ఆ తరువాత ఏచ్ వర్గపు అచ్చు — ఏ, ఐ, ఓ, ఔ — వస్తే, రెండూ కలిసి ఒకే వృద్ధ్యచ్చు (ఐ లేదా ఔ) అవుతాయి. ఇది గుణసూత్రాన్ని అపవదిస్తుంది: కృష్ణ + ఏకత్వమ్ → కృష్ణైకత్వమ్; గంగా + ఓఘః → గంగౌఘః. దీన్నే వృద్ధిసంధి అంటారు.

  • Aṣṭādhyāyī — 6.1.88 वृद्धिरेचि
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 33 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• अकः सवर्णे दीर्घः 6.1.101 · प्रकरण 2← प्रभेदात्; योध + अग्रणी; प्रत्यादिष्ट + आभरण; व्रण + अङ्क

  a simple vowel before a like vowel becomes the long one

  When a simple vowel (अक्: अ इ उ ऋ ऌ) is followed by a vowel of the same class (savarṇa), the two become the single long vowel of that class — अ/आ + अ/आ → आ, इ/ई + इ/ई → ई, and so on. So स्व + अधिकार → स्वाधिकार. This is dīrgha-sandhi.

  అక్ (అ ఇ ఉ ఋ ఌ) తరువాత దానికి సవర్ణమైన అచ్చు వస్తే, రెండూ కలిసి ఆ వర్గపు దీర్ఘమవుతాయి — అ/ఆ + అ/ఆ → ఆ, ఇ/ఈ + ఇ/ఈ → ఈ, ఇలా. స్వ + అధికార → స్వాధికార. ఇది దీర్ఘసంధి.

  • Aṣṭādhyāyī — 6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 42 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
  • docs/lessons/1.1.md — §1 and §4.2, the dīrgha sandhi

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• झलां जशोऽन्ते 8.2.39 · प्रकरण 3← प्रभेदात्

  a word-final झल् becomes the corresponding जश् (voiced unaspirate)

  At the end of a word, a झल् consonant — a stop or sibilant — is replaced by the corresponding जश्, a voiced unaspirated stop (ग् ज् ड् द् ब्). So a word-final त् may be written द् (वाक् beside वाग्, षष् beside षड्). At a pause it can revert to त् (8.4.56), and before a voiceless sound it stays voiceless (8.4.55 खरि च); so अधिकारात् before प्र keeps its त्.

  పదాంతంలో ఝల్ (స్పర్శ లేదా ఊష్మ) హల్లుకు దాని జశ్ — ఘోష అల్పప్రాణ స్పర్శం (గ్ జ్ డ్ ద్ బ్) — ఆదేశం. పదాంత త్ ను ద్ గా రాయవచ్చు (వాక్/వాగ్, షష్/షడ్). విరామంలో మళ్లీ త్ కావచ్చు (8.4.56); అఘోషం ముందు అఘోషంగానే ఉంటుంది (8.4.55 ఖరి చ) — అధికారాత్ ప్ర ముందు త్ గానే.

  • Aṣṭādhyāyī — 8.2.39 झलां जशोऽन्ते
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 67 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
  • docs/lessons/1.1.md — §4.2, स्वाधिकारात्

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• खरवसानयोर्विसर्जनीयः 8.3.15 · प्रकरण 3← पत्रश्यामाः; दिनकरहयस्पर्धिनः; वाहाः; शैलोदग्राः; करिणः; वृष्टिमन्तः; योधाग्रण्यः; तस्थिवांसः; प्रत्यादिष्टाभरणरुचयः; चन्द्रहासव्रणाङ्कैः

  र् becomes visarga before a खर् consonant or at a pause

  A रेफ (र्) at the end of a word becomes visarga (ः) before a खर् consonant — the voiceless stops and the sibilants — or at a pause (avasāna). It is the last step of every nominative singular: यक्ष + र् becomes यक्षः. The visarga of भर्तुः is the same thing, the र् that came with the ṛ-stem's ending surfacing before the pause.

  పదాంతంలోని రేఫ (ర్) ఖర్ హల్లు ముందు — అఘోష స్పర్శలు, ఊష్మలు — గాని, విరామం (అవసానం) దగ్గర గాని విసర్గ (ః) అవుతుంది. ప్రతి ప్రథమా ఏకవచనపు చివరి మెట్టు ఇదే: యక్ష + ర్ → యక్షః. భర్తుః లోని విసర్గ కూడా ఋకారాంత శబ్దపు ర్ ఇలాగే విరామం ముందు పైకి రావడమే.

  • Aṣṭādhyāyī — 8.3.15 खरवसानयोर्विसर्जनीयः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 93 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt, रामः and भर्तुः prakriyās
  • docs/lessons/1.1.md — §4, the यक्षः and भर्तुः derivations

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• मोऽनुस्वारः 8.3.23 · प्रकरण 3← प्रतिदशमुखम् + संयुगे

  a word-final म् becomes anusvāra before a consonant

  A म् at the end of a word becomes anusvāra — the nasal dot ं — when a consonant follows: हरिम् + वन्दे → हरिं वन्दे "I praise Hari". The accusative singular in -म् and every word-final म् before a consonant is written this way; before a vowel or at a pause the म् itself stays. This is why the chain-check reads a final ं and a final म् as the same sound: they are one म्, shown one way or the other by what follows.

  పదాంతంలోని మ్, హల్లు ముందు అనుస్వారం — ం అనే నాసిక బిందువు — గా మారుతుంది: హరిమ్ + వన్దే → హరిం వన్దే "హరిని నమస్కరిస్తాను". మ్-అంత ద్వితీయా ఏకవచనం, హల్లు ముందు వచ్చే ప్రతి పదాంత మ్ ఇలాగే రాయబడతాయి; అచ్చు ముందు గానీ విరామంలో గానీ మ్ అలాగే నిలుస్తుంది. అందుకే గొలుసు-పరీక్ష పదాంత ం ను, పదాంత మ్ ను ఒకే ధ్వనిగా చదువుతుంది: అవి ఒకే మ్, తరువాత వచ్చేదాన్ని బట్టి ఒక్కో రూపంలో చూపబడతాయి.

  • Aṣṭādhyāyī — 8.3.23 मोऽनुस्वारः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 77 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• नश्चापदान्तस्य झलि 8.3.24 · प्रकरण 3← वृष्टिमन्तः; तस्थिवांसः

  a non-final न् (or म्) becomes anusvāra before a झल् consonant

  A न् or म् that does not stand at the end of a word becomes anusvāra before a झल् sound — a stop or a sibilant: the नुम् augment gives धनूंषि "bows", पयांसि "waters", where the न् before ष्/स् is written as the anusvāra dot. The change is inside the word; a word-final न् is left for the sandhi rules.

  పదాంతంలో లేని న్ (లేదా మ్), ఝల్ హల్లు — స్పర్శం లేదా ఊష్మం — పరమైనప్పుడు అనుస్వారమవుతుంది: నుమ్ ఆగమంతో ధనూంషి "ధనుస్సులు", పయాంసి "నీళ్ళు" — ష్/స్ ముందున్న న్ అనుస్వార బిందువుగా వ్రాయబడుతుంది. ఈ మార్పు పదం లోపలిది; పదాంత న్ ను సంధి సూత్రాలకు వదులుతుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 8.3.24 नश्चापदान्तस्य झलि
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 78 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• विसर्जनीयस्य सः 8.3.34 · प्रकरण 3← शैलोदग्राः + त्वम्; प्रत्यादिष्टाभरणरुचयः + चन्द्रहासव्रणाङ्कैः

• स्तोः श्चुना श्चुः 8.4.40 · प्रकरण 3← प्रत्यादिष्टाभरणरुचयः + चन्द्रहासव्रणाङ्कैः

  a dental (स्तु) becomes palatal (श्चु) in contact with a palatal

  A स् or a dental स्तु sound (the त-वर्ग), when it meets a श् or a palatal श्चु sound (the च-वर्ग), becomes the corresponding palatal श्चु: सत् + चित् → सच्चित्, रामस् + शेते → रामश् शेते, तद् + ज्ञानम् → तज्ज्ञानम्. Dental and palatal in contact are levelled to palatal.

  స్ గానీ, దంత్య స్తు వర్ణం గానీ (త-వర్గం), శ్ గానీ, తాలవ్య శ్చు వర్ణం గానీ (చ-వర్గం) తో కలిసినప్పుడు దానికి సవర్ణమైన శ్చు అవుతుంది: సత్ + చిత్ → సచ్చిత్, రామస్ + శేతే → రామశ్శేతే, తద్ + జ్ఞానమ్ → తజ్జ్ఞానమ్. దంత్యం, తాలవ్యం కలిసినప్పుడు తాలవ్యంగా సమమవుతాయి.

  • Aṣṭādhyāyī — 8.4.40 स्तोः श्चुना श्चुः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 62 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• अनुस्वारस्य ययि परसवर्णः 8.4.58 · प्रकरण 3← वृष्टिमन्तः

  an anusvāra becomes the class nasal of a following यय् consonant

  An anusvāra, before a यय् sound — a class stop or a semivowel, that is anything but श् ष् स् ह् — becomes the nasal homorganic with it: सम् + कारः → सङ्कारः, अलम् + कारः → अलङ्कारः, सम् + चयः → सञ्चयः. Before श् ष् स् ह् the anusvāra stays, since those have no class nasal to match.

  అనుస్వారం, యయ్ వర్ణం — వర్గ్య స్పర్శం లేదా అంతస్థ, అంటే శ్ ష్ స్ హ్ తప్ప అన్నీ — పరమైనప్పుడు దానికి సవర్ణమైన వర్గానునాసికమవుతుంది: సమ్ + కారః → సఙ్కారః, అలమ్ + కారః → అలఙ్కారః, సమ్ + చయః → సఞ్చయః. శ్ ష్ స్ హ్ ముందు సవర్ణ అనునాసికం లేదు కాబట్టి అనుస్వారమే నిలుస్తుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 8.4.58 अनुस्वारस्य ययि परसवर्णः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 79 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• ससजुषो रुः 8.2.66 · प्रकरण 4← पत्रश्यामाः; दिनकरहयस्पर्धिनः; वाहाः; शैलोदग्राः; करिणः; वृष्टिमन्तः; योधाग्रण्यः; तस्थिवांसः; प्रत्यादिष्टाभरणरुचयः; चन्द्रहासव्रणाङ्कैः

  a word-final स् becomes रु

  The स् at the end of a word — and the word सजुष् — is replaced by रु. The उ of रु is only a marker and drops, so what is left is र्. This is why यक्ष + स् becomes यक्ष + र्, which then turns to visarga at a pause by 8.3.15: the visarga of every nominative singular is a buried स्. It also explains यक्षः + चक्रे → यक्षश्चक्रे — the स् resurfaces before च and becomes श्.

  పదాంతంలోని స్ (మరియు సజుష్ శబ్దపు స్) రుగా మారుతుంది. 'రు'లోని ఉ కేవలం ఇత్‌సంజ్ఞ, అది లోపించి ర్ మాత్రమే మిగులుతుంది. కాబట్టి యక్ష + స్ → యక్ష + ర్; ఆ ర్ విరామం ముందు విసర్గ అవుతుంది (8.3.15). అందుకే ప్రతి ప్రథమా ఏకవచన విసర్గ దాగిన స్; యక్షః + చక్రే లో ఆ స్ మళ్లీ పైకి వచ్చి చకారం ముందు శ్ అవుతుంది — యక్షశ్చక్రే.

  • Aṣṭādhyāyī — 8.2.66 ससजुषो रुः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 105 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt, रामः prakriyā
  • docs/lessons/1.1.md — §4, the यक्षः derivation

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• भोभगोअघोअपूर्वस्य योऽशि 8.3.17 · प्रकरण 4← पत्रश्यामाः + दिनकरहयस्पर्धिनः

• हलि सर्वेषाम् 8.3.22 · प्रकरण 4← पत्रश्यामाः + दिनकरहयस्पर्धिनः

• सुडनपुंसकस्य 1.1.43 · प्रकरण 5← तस्थिवांसः

  the सुट् endings of a non-neuter stem are called सर्वनामस्थान

  For a stem that is not neuter (अनपुंसक), the endings of the सुट् set — सु, औ, जस् (nominative singular, dual, plural) and अम्, औट् (accusative singular, dual) — are termed सर्वनामस्थान. This name marks the "strong" cases, where a stem shows its fullest form: it is before a सर्वनामस्थान that नुम् is inserted, a vowel lengthens, and the like. प्रमत्तः "heedless" is प्रमत्त + सु, a nominative singular, so its सु is a सर्वनामस्थान.

  నపుంసకం కాని (అనపుంసక) స్టెముకు, సుట్ గణపు ప్రత్యయాలు — సు, ఔ, జస్ (ప్రథమా ఏక, ద్వి, బహువచనం) మరియు అమ్, ఔట్ (ద్వితీయా ఏక, ద్వివచనం) — సర్వనామస్థాన సంజ్ఞ పొందుతాయి. ఈ సంజ్ఞ "బలమైన" విభక్తులను గుర్తిస్తుంది, అక్కడ స్టెము తన పూర్ణ రూపాన్ని చూపుతుంది: సర్వనామస్థానం ముందే నుమ్ చేరిక, స్వరదీర్ఘీకరణం మొదలైనవి జరుగుతాయి. ప్రమత్తః "అజాగ్రత్త" = ప్రమత్త + సు, ప్రథమా ఏకవచనం, కాబట్టి దాని సు సర్వనామస్థానం.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.1.43 सुडनपुंसकस्य
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 162 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• कृत्तद्धितसमासाश्च 1.2.46 · प्रकरण 5← तस्थिवांसः

  forms ending in a कृत् or तद्धित affix, and compounds, are प्रातिपदिक too

  Forms ending in a कृत् affix (a primary affix that makes a word straight from a root, like क्त in मत्त), in a तद्धित affix (a secondary affix on a noun), and समास (compounds) are also termed प्रातिपदिक — a nominal base. This extends the previous rule's definition. It is why a कृत् form such as प्रमत्त "heedless" (प्र + मद् + क्त) is itself a stem and takes case endings like any noun, and why the indeclinables श्रुत्वा "having heard" and आलिङ्ग्य "having embraced" count as nominal bases before their further treatment.

  కృత్ ప్రత్యయాంత (ధాతువు నుండి నేరుగా పదం చేసే ప్రాథమిక ప్రత్యయం, మత్త లోని క్త వంటిది), తద్ధిత ప్రత్యయాంత (నామంపై గౌణ ప్రత్యయం), సమాస — వీటికి కూడా ప్రాతిపదిక సంజ్ఞ, నామపదపు మూలం. ఇది ముందటి సూత్రపు నిర్వచనాన్ని విస్తరిస్తుంది. అందుకే ప్రమత్త "అజాగ్రత్త" (ప్ర + మద్ + క్త) వంటి కృదంతం తానే స్టెమ్ అయి, ఏ నామంవలెనే విభక్తి ప్రత్యయాలను తీసుకుంటుంది; శ్రుత్వా "విని", ఆలింగ్య "కౌగిలించి" వంటి అవ్యయాలు కూడా తదుపరి వ్యవహారం ముందు నామపద మూలాలుగా లెక్క.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.2.46 कृत्तद्धितसमासाश्च
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 116 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• न विभक्तौ तुस्माः 1.3.4 · प्रकरण 5← तस्थिवांसः

  in a case or personal ending a final त-class, स् or म् is not an इत्

  The previous rule 1.3.3 हलन्त्यम् makes the final consonant of an affix an इत् — a silent marker that is then dropped. This rule stops that within a विभक्ति (a case ending or a तिङ् personal ending): a final तु (the त-class: त थ द ध न), स्, or म् there is not an इत् and stays as a real letter. So the स् of the instrumental-plural ऐस् (which becomes भिस्) and the त् of a personal ending like तस् are kept, not marked away. In वन्द्यैः "with the venerable ones" the ऐस् holds its स्.

  ముందటి సూత్రం 1.3.3 హలంత్యమ్ ప్రత్యయపు చివరి హల్లును ఇత్ — తొలగే మూక గుర్తు — చేస్తుంది. ఈ సూత్రం దాన్ని విభక్తి (విభక్తి ప్రత్యయం లేదా తిఙ్ పురుష ప్రత్యయం) లో ఆపుతుంది: అక్కడ చివరి తు (త-వర్గం: త థ ద ధ న), స్, మ్ ఇత్ కావు, నిజ అక్షరాలుగా నిలుస్తాయి. కాబట్టి తృతీయా బహువచనపు ఐస్ (భిస్ అయ్యేది) లోని స్, తస్ వంటి తిఙ్ ప్రత్యయపు త్ నిలుస్తాయి, గుర్తుగా తొలగవు. వంద్యైః "వందనీయులతో" లో ఐస్ తన స్ ను నిలుపుకుంటుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.3.4 न विभक्तौ तुस्माः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 130 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• चुटू 1.3.7 · प्रकरण 5← पत्रश्यामाः; वाहाः; शैलोदग्राः; तस्थिवांसः; प्रत्यादिष्टाभरणरुचयः

  an affix’s initial palatal or cerebral is a marker

  An initial palatal (चु — च छ ज झ ञ) or cerebral (टु — ट ठ ड ढ ण) of an affix is an इत्, a marker: not part of the affix but a tag on it, and it drops. So the ट of the instrumental टा and the ठ, ढ that open other affixes are only labels, gone before the affix is added. It is one of the rules that tell a bare affix from its markers.

  ప్రత్యయం మొదట ఉన్న చు (చ ఛ జ ఝ ఞ) గాని టు (ట ఠ డ ఢ ణ) గాని ఇత్తు — అంటే ప్రత్యయంలో భాగం కాక దానిపై గుర్తు మాత్రమే; అది లోపిస్తుంది. అందుకే తృతీయ ప్రత్యయమైన టా లోని ట కేవలం గుర్తు, ప్రత్యయం చేరకముందే పోతుంది. బరి ప్రత్యయాన్ని దాని గుర్తులనుండి వేరుచేసే సూత్రాల్లో ఇది ఒకటి.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.3.7 चुटू
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 128 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• लशक्वतद्धिते 1.3.8 · प्रकरण 5← तस्थिवांसः

  an affix’s initial ल्, श् or velar is a marker

  In an affix that is not a taddhita (a secondary nominal affix), an initial ल्, श्, or velar (क ख ग घ ङ) is an इत्, a marker, and drops. This is why the present-participle affix शतृ adds only अत् — its श् is a tag — and why the tense-name लट् contributes no ल्.

  తద్ధితం కాని ప్రత్యయం మొదట ఉన్న ల్, శ్, కవర్గం (క ఖ గ ఘ ఙ) ఇత్తులు, లోపిస్తాయి. అందుకే వర్తమాన కృదంత ప్రత్యయమైన శతృ కేవలం అత్ ను చేరుస్తుంది — దాని శ్ ఒక గుర్తే — మరియు లట్ లకారంలోని ల్ ఏమీ మిగల్చదు.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.3.8 लशक्वतद्धिते
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 135 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• यस्मात् प्रत्ययविधिस्तदादि प्रत्ययेऽङ्गम् 1.4.13 · प्रकरण 5← तस्थिवांसः

  the base an affix is added to is called अङ्ग (stem) while the affix stands

  Whatever an affix is prescribed after — taken with everything from that point on — is named अङ्ग, the stem, for as long as that affix is present. The name matters because a great many rules operate "on the अङ्ग": the guṇa and vṛddhi changes, the lengthenings, the augments all target the अङ्ग before its ending. So राम is the अङ्ग before a case ending, and चकृ the अङ्ग before a perfect ending — and it is on that अङ्ग that the vowel is strengthened to चकार.

  ఒక ప్రత్యయం దేని తరువాత విధించబడుతుందో అది — అక్కడి నుండి ముందంతటితో సహా — ఆ ప్రత్యయం ఉన్నంత వరకు అఙ్గ, అంటే ప్రకృతి (కాండం), అని పిలవబడుతుంది. ఈ సంజ్ఞ ముఖ్యం, ఎందుకంటే ఎన్నో సూత్రాలు "అఙ్గం మీద" పనిచేస్తాయి: గుణ-వృద్ధి మార్పులు, దీర్ఘీకరణలు, ఆగమాలు అన్నీ ప్రత్యయం ముందు అఙ్గాన్నే లక్ష్యంగా చేసుకుంటాయి. కాబట్టి విభక్తి ముందు రామ అఙ్గం; పరోక్ష ప్రత్యయం ముందు చకృ అఙ్గం — ఆ అఙ్గం మీదే అచ్చు బలపడి చకార అవుతుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.4.13 यस्मात् प्रत्ययविधिस्तदादि प्रत्ययेऽङ्गम्
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 132 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङसोसाङ्ङ्योस्सुप् 4.1.2 · प्रकरण 5← तस्थिवांसः

  the twenty-one nominal case endings (सुप्), three to a case

  This one long sūtra names, in a single run, all twenty-one nominal endings — three for each of the seven cases: सु औ जस् (nominative), अम् औट् शस् (accusative), टा भ्याम् भिस् (instrumental), ङे भ्याम् भ्यस् (dative), ङसि भ्याम् भ्यस् (ablative), ङस् ओस् आम् (genitive), ङि ओस् सुप् (locative). Every declined noun in the poem takes one of these; they are the endings 1.4.14 counts as सुप्. The set's name सुप् is the pratyāhāra formed from its first sound स and its last सुप्.

  ఈ ఒక్క పొడవాటి సూత్రం ఇరవై ఒక్క నామవాచక ప్రత్యయాలను ఒకే వరుసలో పేర్కొంటుంది — ఏడు విభక్తులకు మూడేసి: సు ఔ జస్ (ప్రథమా), అమ్ ఔట్ శస్ (ద్వితీయా), టా భ్యామ్ భిస్ (తృతీయా), ఙే భ్యామ్ భ్యస్ (చతుర్థీ), ఙసి భ్యామ్ భ్యస్ (పఞ్చమీ), ఙస్ ఓస్ ఆమ్ (షష్ఠీ), ఙి ఓస్ సుప్ (సప్తమీ). కావ్యంలోని ప్రతి విభక్తి పదం వీటిలో ఒకదాన్ని తీసుకుంటుంది; 1.4.14 వీటినే సుప్ గా లెక్కిస్తుంది. ఈ గణపు పేరు 'సుప్' — మొదటి ధ్వని స, చివరి సుప్ లతో ఏర్పడిన ప్రత్యాహారం.

  • Aṣṭādhyāyī — 4.1.2 स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङसोसाङ्ङ्योस्सुप्
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 117 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• प्रथमयोः पूर्वसवर्णः 6.1.102 · प्रकरण 5← पत्रश्यामाः; वाहाः; शैलोदग्राः

  a short vowel before the nom/acc ending becomes one long homogeneous vowel

  A short simple vowel (अक् — a, i, u, ṛ) before the vowel of the first two case-endings — nominative and accusative — becomes one long homogeneous vowel with it (pūrva-savarṇa dīrgha). So राम + अस् (nominative plural जस्) gives रामाः, and the accusative plural likewise ends in a long vowel.

  ప్రథమా, ద్వితీయ విభక్తుల అచ్చు ముందు హ్రస్వ సామాన్యాచ్చు (అక్ — అ ఇ ఉ ఋ) దానితో కలిసి ఒకే దీర్ఘ సవర్ణాచ్చు అవుతుంది. రామ + అస్ (ప్రథమా బహువచనం జస్) → రామాః; ద్వితీయా బహువచనం కూడా దీర్ఘాచ్చుతో ముగుస్తుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 6.1.102 प्रथमयोः पूर्वसवर्णः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 125 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• एरनेकाचोऽसंयोगपूर्वस्य 6.4.82 · प्रकरण 5← योधाग्रण्यः

  a polysyllabic root-final ई not preceded by a conjunct becomes यण् before a vowel

  The final ई of a root-stem becomes यण् (य्) before a vowel affix, when the stem has more than one vowel (अनेकाच्) and the ई is not preceded by a conjunct within the root. So अग्रणी, 'foremost' (अग्र + णी), which is polysyllabic and has a single consonant before its ई, gives अग्रण्यः in the nominative plural — अग्रणी + अस् → अग्रण्य् + अस्. A monosyllable like नी keeps इयङ् instead (नियः, by 6.4.77), and सुश्री, where a conjunct stands before the ई, keeps इयङ् too (सुश्रियौ). The rule sorts which long ई turns to य् and which stays a syllable.

  ధాతు-శబ్దపు చివరి ఈ, అచ్చుతో మొదలయ్యే ప్రత్యయం ముందు యణ్ (య్) గా మారుతుంది — శబ్దం అనేకాచ్ (ఒకటికంటే ఎక్కువ అచ్చులు గలది) అయి, ఆ ఈ ధాతువులో సంయోగం తరువాత లేనప్పుడు. కావున అగ్రణీ, 'ముందున్నవాడు' (అగ్ర + ణీ), అనేకాచ్ అయి, ఈ ముందు ఒక్క హల్ మాత్రమే ఉండి, ప్రథమా బహువచనంలో అగ్రణ్యః ను ఇస్తుంది — అగ్రణీ + అస్ → అగ్రణ్య్ + అస్. నీ వంటి ఏకాచ్ శబ్దం ఇయఙ్ నే నిలుపుతుంది (నియః, 6.4.77 చే), సుశ్రీ లో ఈ ముందు సంయోగం ఉన్నందున అదీ ఇయఙ్ నే నిలుపుతుంది (సుశ్రియౌ). ఏ దీర్ఘ ఈ య్ గా మారుతుందో, ఏది అక్షరంగా నిలుస్తుందో ఈ సూత్రం వేరుపరుస్తుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 6.4.82 एरनेकाचोऽसंयोगपूर्वस्य
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 199 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• अतो भिस ऐस् 7.1.9 · प्रकरण 5← चन्द्रहासव्रणाङ्कैः

  after an a-stem, the instrumental plural भिस् becomes ऐस्

  After an अ-stem, the instrumental-plural ending भिस् becomes ऐस्. रामैः, वृक्षैः — the -ऐः that marks “by the many”. Only a-stems do this; other stems keep भिः (हरिभिः).

  అకారాంతం తరువాత తృతీయా బహువచన ప్రత్యయం భిస్ ఐస్ అవుతుంది. రామైః, వృక్షైః — “పలువురిచేత” అని తెలిపే -ఐః. ఇది అకారాంతాలకే; మిగతా శబ్దాలు భిః నిలుపుకుంటాయి (హరిభిః).

  • Aṣṭādhyāyī — 7.1.9 अतो भिस ऐस्
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 141 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• टाङसिङसामिनात्स्याः 7.1.12 · प्रकरण 5← प्रभेदात्

  after an a-stem, टा/ङसि/ङस् become इन/आत्/स्य

  After a stem in अ, the instrumental-singular टा becomes इन, the ablative-singular ङसि becomes आत्, and the genitive-singular ङस् becomes स्य. So राम + टा → राम + इन → रामेण (with guṇa), राम + ङसि → रामात्, राम + ङस् → रामस्य. Three of the a-stem singular endings are set by this one rule.

  అకారాంత శబ్దం తరువాత తృతీయైకవచనం టా → ఇన, పంచమీ ఙసి → ఆత్, షష్ఠీ ఙస్ → స్య. రామ + టా → రామ + ఇన → రామేణ (గుణంతో), రామ + ఙసి → రామాత్, రామ + ఙస్ → రామస్య. అకారాంత ఏకవచన ప్రత్యయాల్లో మూడు ఈ ఒక్క సూత్రంతోనే.

  • Aṣṭādhyāyī — 7.1.12 टाङसिङसामिनात्स्याः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 139 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
  • docs/lessons/1.1.md — §4.2, शापेन and स्वाधिकारात्

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• जसि च 7.3.109 · प्रकरण 5← प्रत्यादिष्टाभरणरुचयः

  a short-vowel stem takes गुण before the nominative plural जस्

  Before the nominative-plural ending जस् (अस्) a short-vowel-ending aṅga takes गुण: हरि → हरे + अस् → हरयः, गुरु → गुरो + अस् → गुरवः. The guṇa ए/ओ then meets the ending's अ as अय्/अव्, giving the -अयः and -अवः of the इ- and उ-stem masculine nominative plural.

  ప్రథమా బహువచనం జస్ (అస్) ముందు హ్రస్వాచ్చాంత అంగం గుణం తీసుకుంటుంది: హరి → హరే + అస్ → హరయః, గురు → గురో + అస్ → గురవః. గుణం ఏ/ఓ ప్రత్యయపు అ తో అయ్/అవ్ అయి, ఇ/ఉ పుంలింగ ప్రథమా బహువచనపు –అయః, –అవః వస్తాయి.

  • Aṣṭādhyāyī — 7.3.109 जसि च
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 167 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• नलोपः प्रातिपदिकान्तस्य 8.2.7 · प्रकरण 5← दशन् + मुख

  a stem-final न् drops at the end of a word

  The न् at the end of a prātipadika (a stem) is elided when it stands at the end of a fully formed word (pada). So राजन् (nom. sg., once सु has gone) → राजा, आत्मन् → आत्मा, महिमन् → महिमा. What is left of the -an nouns in the nominative singular is a bare long आ.

  ప్రాతిపదికాంతంలోని న్, అది పదాంతంలో నిలిస్తే లోపిస్తుంది. రాజన్ (సు పోయాక) → రాజా, ఆత్మన్ → ఆత్మా, మహిమన్ → మహిమా. అన్-అంత శబ్దాల ప్రథమైకవచనంలో మిగిలేది కేవలం దీర్ఘ ఆ.

  • Aṣṭādhyāyī — 8.2.7 नलोपः प्रातिपदिकान्तस्य
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 179 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
  • docs/lessons/1.1.md — §4.6, महिमा

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• उभे अभ्यस्तम् 6.1.5 · प्रकरण 8← तस्थिवांसः

  the reduplicating syllable and the root together are called अभ्यस्त

  In a reduplicated form both members together — the reduplicating syllable (अभ्यास) and the root it stands before — are termed अभ्यस्त, "the reduplicated whole". The perfect (लिट्) reduplicates the root, so चक्रे "he made" (from कृ, reduplicated as च-कृ) is an अभ्यस्त, and the rules that speak of an अभ्यस्त reach both its syllables at once.

  ద్విరుక్త రూపంలో రెండు భాగాలు కలిపి — అభ్యాసం (ద్విరుక్తి అక్షరం) మరియు అది ముందుండే ధాతువు — అభ్యస్త సంజ్ఞ, "ద్విరుక్త మొత్తం". లిట్ (పరోక్ష భూతం) ధాతువును ద్విరుక్తం చేస్తుంది, కాబట్టి చక్రే "చేసెను" (కృ నుండి, ద్విరుక్తమై చ-కృ) అభ్యస్తం, అభ్యస్తాన్ని పేర్కొనే నియమాలు దాని రెండు అక్షరాలను ఒక్కసారే చేరుకుంటాయి.

  • Aṣṭādhyāyī — 6.1.5 उभे अभ्यस्तम्
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 343 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• अतो गुणे 6.1.97 · प्रकरण 8← त्वम्

  a non-final अ before a guṇa vowel merges forward (para-rūpa)

  When a non-final short अ is followed by a guṇa vowel (अ, ए, ओ), the single substitute is the later vowel alone — para-rūpa, the second stands — not a guṇa of the two. It keeps a stem-final अ from doubling with an affix that opens on such a vowel, so only the affix’s vowel is heard.

  అంత్యం కాని హ్రస్వ అ తరువాత గుణాచ్చు (అ, ఏ, ఓ) వస్తే, రెండింటి స్థానంలో పరమైన అచ్చు ఒక్కటే మిగులుతుంది — పరరూపం, రెండవది నిలుస్తుంది — గుణం కాదు. అలా అకారాంత శబ్దం అటువంటి అచ్చుతో మొదలయ్యే ప్రత్యయంతో కలిసినప్పుడు ప్రత్యయపు అచ్చు మాత్రమే వినబడుతుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 6.1.97 अतो गुणे
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 273 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• सान्तमहतः संयोगस्य 6.4.10 · प्रकरण 8← तस्थिवांसः

  the vowel before न् lengthens in महत् and in a conjunct ending in स्, in the strong cases

  In the strong cases (सर्वनामस्थान) other than the vocative singular, the vowel before the न् lengthens — for महत् and for a conjunct that ends in स्. महत् takes नुम् and becomes महान्त्, giving महान्, महान्तौ, महान्तः. The क्वसु participle तस्थिवस्, once it has taken नुम् and become तस्थिवन्स्, lengthens the अ before its न् to तस्थिवांस्, and so declines तस्थिवान्, तस्थिवांसौ, तस्थिवांसः. It is the rule that gives these stems their long ā in the strong forms and their short vowel everywhere else.

  సర్వనామస్థానంలో (బలవిభక్తులలో), సంబుద్ధి తప్ప, న్ ముందున్న అచ్చు దీర్ఘమవుతుంది — మహత్ కు, స్-అంతమైన సంయోగానికి. మహత్ నుమ్ చేరి మహాన్త్ అవుతుంది: మహాన్, మహాన్తౌ, మహాన్తః. క్వసు కృదంతం తస్థివస్ నుమ్ చేరి తస్థివన్స్ అయ్యాక, దాని న్ ముందటి అ దీర్ఘమై తస్థివాంస్ అవుతుంది, తస్థివాన్, తస్థివాంసౌ, తస్థివాంసః అని నడుస్తుంది. బలరూపాలలో ఈ శబ్దాలకు దీర్ఘ ఆ ను, మిగతా చోట్ల హ్రస్వాన్ని ఇచ్చే సూత్రం ఇదే.

  • Aṣṭādhyāyī — 6.4.10 सान्तमहतः संयोगस्य
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 341 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• इन्हन्पूषार्यम्णां शौ 6.4.12 · प्रकरण 8← दिनकरहयस्पर्धिनः; करिणः

  for इन्-stems, हन्, पूषन् and अर्यमन्, the penultimate lengthens only before शि

  The penultimate lengthening the strong cases would otherwise give to न्-stems is fenced in, for stems ending in इन् (कामिन्, शिखिन्, स्पर्धिन्) and for हन्, पूषन् and अर्यमन्, to the ending शि alone — the nominative-accusative plural of the neuter. So कामिन् lengthens in the neuter कामीनि but not in the masculine, whose strong cases keep the short इ: कामी, कामिनौ, कामिनः. It is a नियम, a rule that restricts the lengthening rather than spreading it, and it is why an इन्-stem masculine reads कामिनः and not कामीनः.

  బలవిభక్తులు న్-శబ్దాలకు ఇచ్చే ఉపధాదీర్ఘం, ఇన్-అంత శబ్దాలకు (కామిన్, శిఖిన్, స్పర్ధిన్), హన్, పూషన్, అర్యమన్ లకు, కేవలం శి ప్రత్యయం (నపుంసక ప్రథమా-ద్వితీయా బహువచనం) ముందే — అంతకుమించి కాదు. కావున కామిన్ నపుంసకంలో కామీని అవుతుంది గాని పుంలింగంలో కాదు; పుంలింగ బలవిభక్తులు హ్రస్వ ఇ నే నిలుపుకుంటాయి: కామీ, కామినౌ, కామినః. ఇది నియమసూత్రం — దీర్ఘాన్ని విస్తరించక కట్టడి చేస్తుంది; అందుకే ఇన్-అంత పుంలింగం కామినః అవుతుంది, కామీనః కాదు.

  • Aṣṭādhyāyī — 6.4.12 इन्हन्पूषार्यम्णां शौ
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 283 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• ङे प्रथमयोरम् 7.1.28 · प्रकरण 8← त्वम्

  अम् replaces the dative singular and the nom./acc. singular after युष्मद्/अस्मद्

  After युष्मद्/अस्मद्, the dative-singular ending ङे and the singular endings of the first two cases (प्रथमा and द्वितीया, nominative and accusative) are all replaced by अम्. With the further substitutions of the singular base — त्व/म by 7.2.97 — this gives त्वाम्, माम् in the accusative and, with companion rules, तुभ्यम्, मह्यम् in the dative.

  యుష్మద్/అస్మద్ తరువాత చతుర్థీ ఏకవచన ప్రత్యయం ఙే, మొదటి రెండు విభక్తుల (ప్రథమా-ద్వితీయా) ఏకవచన ప్రత్యయాలు — అన్నీ అమ్ అవుతాయి. ఏకవచన ప్రాతిపదికాదేశం త్వ/మ (7.2.97) తో కలిసి ద్వితీయలో త్వామ్, మామ్; సహకారి సూత్రాలతో చతుర్థిలో తుభ్యమ్, మహ్యమ్.

  • Aṣṭādhyāyī — 7.1.28 ङे प्रथमयोरम्
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 310 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• उगिदचां सर्वनामस्थानेऽधातोः 7.1.70 · प्रकरण 8← वृष्टिमन्तः; तस्थिवांसः

  certain stems take the नुम् augment before a strong ending

  A stem with an उ-class marker (उक् — an उ, ऋ or ऌ इत्), or one that loses its न्, or अञ्च्, takes the augment नुम् (न्) before a strong (sarvanāmasthāna) case-ending. So a शतृ participle भवत् becomes भवन्त् in the strong cases: भवन्तौ, भवन्तः. It is why these stems show -अन्त्- where the ending is strong.

  ఉక్-గుర్తు (ఉ, ఋ, ఌ ఇత్) గల శబ్దం, న్ లోపించే శబ్దం, లేదా అఞ్చ్ — బలమైన (సర్వనామస్థాన) విభక్తి ముందు నుమ్ (న్) ఆగమం తీసుకుంటాయి. అందుకే శతృ కృదంతం భవత్ బలమైన విభక్తుల్లో భవన్త్ అవుతుంది: భవన్తౌ, భవన్తః. ఈ శబ్దాలు బలమైన విభక్తిలో -అన్త్- చూపడానికి కారణమిదే.

  • Aṣṭādhyāyī — 7.1.70 उगिदचां सर्वनामस्थानेऽधातोः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 288 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• शेषे लोपः 7.2.90 · प्रकरण 8← त्वम्

  in the remaining cases, the final of युष्मद्/अस्मद् elides

  In the cases not otherwise provided for, the final अद् of युष्मद्/अस्मद् elides, leaving the bare त्व- / म- (and युष्म-/अस्म- in the plural): ते, मे in the shorter datives and genitives, तव, मम, and the locatives त्वयि "in you", मयि "in me". Elision is the default; the other rules name where a substitute stands instead.

  ప్రత్యేకంగా విధించని మిగతా విభక్తుల్లో యుష్మద్/అస్మద్ అంత్యం (అద్) లోపిస్తుంది; కేవలం త్వ-/మ- (బహువచనంలో యుష్మ-/అస్మ-) మిగులుతుంది: హ్రస్వ చతుర్థీ/షష్ఠుల్లో తే, మే; తవ, మమ; సప్తమిలో త్వయి "నీయందు", మయి "నాయందు". లోపమే సామాన్యం; ఆదేశమెక్కడ ఉంటుందో మిగతా సూత్రాలు చెబుతాయి.

  • Aṣṭādhyāyī — 7.2.90 शेषे लोपः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 312 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• त्वाहौ सौ 7.2.94 · प्रकरण 8← त्वम्

  त्व and अह् replace the base before the nominative सुँ

  Before the nominative-singular ending सुँ, युष्मद् becomes त्व and अस्मद् becomes अह्. With अम् for the ending (by 7.1.28) this gives त्वम् "you" and अहम् "I" — the bare subject forms of the second and first persons.

  ప్రథమా ఏకవచన ప్రత్యయం సుँ పరమైనప్పుడు యుష్మద్ → త్వ, అస్మద్ → అహ్. ప్రత్యయం అమ్ (7.1.28) తో కలిసి త్వమ్ "నీవు", అహమ్ "నేను" — మధ్యమ, ప్రథమ పురుషాల కర్తృరూపాలు.

  • Aṣṭādhyāyī — 7.2.94 त्वाहौ सौ
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 311 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• असंयोगाल्लिट् कित् 1.2.5 · प्रकरण 12← तस्थिवांसः

  a लिट् ending after a non-conjunct is treated as कित्

  A लिट् ending — a perfect personal ending — that comes after a root not ending in a conjunct (असंयोग, a root closing in a single consonant or a vowel) and is not पित् (not marked प् as its इत्) is treated as कित्, as though it carried क् as an इत्. The कित् mark blocks the guṇa or vṛddhi strengthening the ending would otherwise pull, so the root keeps its weak, unstrengthened shape. चक्रे "he made", जह्रे "he took" and ययाचे "he asked" all keep the low-grade root under this rule. The derivation names it on the silent step where the perfect ending is fixed as कित्.

  సంయోగంతో అంతం కాని ధాతువు (అసంయోగ — ఒకే హల్లుతో గాని అచ్చుతో గాని ముగిసే ధాతువు) తరువాత వచ్చే, పిత్ కాని (ప్‌ను ఇత్‌గా గుర్తు లేని) లిట్ ప్రత్యయం — పరోక్ష పురుష ప్రత్యయం — కిత్‌గా, క్‌ను ఇత్‌గా కలిగినట్లుగా వర్తిస్తుంది. కిత్ గుర్తు, ప్రత్యయం లేకపోతే కలిగించే గుణ లేదా వృద్ధి బలపడటాన్ని అడ్డుకుంటుంది, కాబట్టి ధాతువు తన బలహీన, బలపడని రూపాన్ని నిలుపుకుంటుంది. చక్రే "చేసెను", జహ్రే "తీసుకొనెను", యయాచే "అడిగెను" అన్నీ ఈ సూత్రంచేత బలహీన ధాతురూపాన్ని నిలుపుకుంటాయి. పరోక్ష ప్రత్యయాన్ని కిత్‌గా నిర్ణయించే మౌన అడుగులో గొలుసు దీన్ని పేర్కొంటుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.2.5 असंयोगाल्लिट् कित्
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 450 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• शेषात् कर्तरि परस्मैपदम् 1.3.78 · प्रकरण 12← तस्थिवांसः

  in the remaining case, a root in the active takes परस्मैपद

  In the case left over (शेष — a root not sent to the middle by the preceding rules), when the ending stands for the agent (कर्तरि, the active sense) the root takes परस्मैपद, the set of personal endings that turn the action away from the agent. This is the default that catches every root the आत्मनेपद rules did not claim: भू "be, become" is such a root, so भवति "he becomes" and प्रभवति "he arises" take the active endings. The derivation names this rule where it chooses the active set.

  మిగిలిన సందర్భంలో (శేషం — ముందటి సూత్రాలు ఆత్మనేపదానికి పంపని ధాతువు), ప్రత్యయం కర్తను సూచించినప్పుడు (కర్తరి, కర్తృ అర్థం) ధాతువు పరస్మైపదాన్ని — క్రియను కర్త నుండి దూరంగా మళ్ళించే పురుష ప్రత్యయాల గణాన్ని — తీసుకుంటుంది. ఇది ఆత్మనేపద సూత్రాలు తీసుకోని ప్రతి ధాతువునూ పట్టుకొనే మూలనియమం: భూ "అగు, ఉండు" అటువంటి ధాతువు, కాబట్టి భవతి "అగును", ప్రభవతి "ఉద్భవించును" పరస్మైపద ప్రత్యయాలను తీసుకుంటాయి. ఆ గణాన్ని ఎంచుకొనే చోట గొలుసు ఈ సూత్రాన్ని పేర్కొంటుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.3.78 शेषात् कर्तरि परस्मैपदम्
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 378 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• परोक्षे लिट् 3.2.115 · प्रकरण 12← तस्थिवांसः

  the perfect (लिट्) is used of a past beyond the speaker's sight

  After a root, the tense-marker लिट् — the perfect — is used of a past event outside the speaker's direct experience (parokṣa): the reported or remote past. Its endings differ from the other pasts, and the root is reduplicated: √कृ → चकार/चक्रे, √गम् → जगाम. It is the narrative past of the epics.

  ధాతువు తరువాత, చెప్పేవాడి ప్రత్యక్ష అనుభవం కాని భూతం (పరోక్షం) లో లిట్ — పరోక్ష భూతం — వస్తుంది: విన్న లేదా దూరపు భూతం. దీని ప్రత్యయాలు వేరు, ధాతువుకు ద్విత్వం (అభ్యాసం): √కృ → చకార/చక్రే, √గమ్ → జగామ. ఇది కావ్య-ఇతిహాసాల కథన భూతం.

  • Aṣṭādhyāyī — 3.2.115 परोक्षे लिट्
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 389 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
  • docs/lessons/1.1.md — §6.2, चक्रे

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• लिट् च 3.4.115 · प्रकरण 12← तस्थिवांसः

  a लिट् (perfect) ending is called आर्धधातुक

  A तिङ् ending that stands for लिट्, the perfect tense, is called आर्धधातुक — the class of affixes that reach only "half the root" and belong to the derived stems outside the present system. This overrides the सार्वधातुक name a तिङ् ending would otherwise get, because the perfect endings behave like the suffixes that build other stems. चक्रे and ददर्श "he saw" carry perfect endings that this rule names आर्धधातुक, which is why the root reduplicates and takes the perfect shape rather than a present one. The derivation names this rule where it fixes the perfect ending as आर्धधातुक.

  పరోక్ష భూతమైన లిట్ స్థానంలో నిలిచే తిఙ్ ప్రత్యయానికి ఆర్ధధాతుక సంజ్ఞ — "ధాతువులో సగానికే" చేరి, వర్తమాన వ్యవస్థ వెలుపలి సాధిత రూపాలకు చెందే ప్రత్యయ గణం. ఇది తిఙ్ ప్రత్యయానికి లేకపోతే వచ్చే సార్వధాతుక సంజ్ఞను అధిగమిస్తుంది, ఎందుకంటే పరోక్ష ప్రత్యయాలు ఇతర రూపాలను నిర్మించే ప్రత్యయాల వలె వర్తిస్తాయి. చక్రే, దదర్శ "చూసెను" పరోక్ష ప్రత్యయాలను కలిగి ఉంటాయి, ఈ సూత్రం వాటిని ఆర్ధధాతుకంగా నిర్ణయిస్తుంది, అందుకే ధాతువు ద్విరుక్తమై వర్తమాన రూపం కాక పరోక్ష రూపాన్ని తీసుకుంటుంది. పరోక్ష ప్రత్యయాన్ని ఆర్ధధాతుకంగా నిర్ణయించే చోట గొలుసు దీన్ని పేర్కొంటుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 3.4.115 लिट् च
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 398 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• पूर्वोऽभ्यासः 6.1.4 · प्रकरण 12← तस्थिवांसः

  of the two enjoined, the first is called अभ्यास (the reduplicate)

  Where a rule has enjoined a doubling — two copies of a piece of the root standing together — the first of the two is called अभ्यास (अभ्यास, the reduplicate, the echo-syllable that a perfect or a reduplicating class sets before the root). In चक्रे "he made", कृ is doubled to च + कृ, and the first च is the अभ्यास; later rules that shorten it, drop its consonants or fix its vowel all speak of it by this name. The derivation names this rule where it marks the first copy as the अभ्यास.

  ఏదైనా సూత్రం ద్విత్వాన్ని విధించిన చోట — ధాతువు భాగపు రెండు ప్రతులు కలిసి నిలిచినప్పుడు — ఆ రెంటిలో మొదటిదానికి అభ్యాస సంజ్ఞ (అభ్యాసం — ద్విరుక్తి అక్షరం, పరోక్ష భూతం లేదా ద్విత్వ గణం ధాతువు ముందు ఉంచేది). చక్రే "చేసెను" లో కృ ద్విత్వమై చ + కృ అవుతుంది, మొదటి చ అభ్యాసం; దాన్ని కుదించే, హల్లులను తొలగించే, అచ్చును నిర్ణయించే తరువాతి సూత్రాలన్నీ ఈ పేరుతోనే దాన్ని పేర్కొంటాయి. మొదటి ప్రతిని అభ్యాసంగా గుర్తించే చోట గొలుసు ఈ సూత్రాన్ని పేర్కొంటుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 6.1.4 पूर्वोऽभ्यासः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 393 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• लिटि धातोरनभ्यासस्य 6.1.8 · प्रकरण 12← तस्थिवांसः

  before the perfect (लिट्), a root that is not already a reduplicate is doubled

  In the perfect tense (परोक्ष भूत, the tense-marker called लिट्), a verbal root (धातु) that does not already carry a reduplicate (अभ्यास, a copied syllable) is doubled — its first piece is set down twice — to build the reduplicated stem the perfect is made on. This rule opens the doubling; its companion 6.1.1 एकाचो द्वे प्रथमस्य says it is the first single-vowel piece that is copied. So कृ "to do" becomes कृ-कृ on the way to चक्रे "he did", the poem's चक्रे; दृश् "to see" doubles to दर्-दृश् for ददर्श "he saw"; भू "to be" to ब-भू for बभूव. The copy is then trimmed and reshaped by the rules that follow.

  పరోక్ష భూతకాలంలో (లిట్ అనే లకారం), ఇంతకుముందే అభ్యాసము (కాపీ అక్షరం) లేని ధాతువు ద్విత్వం పొందుతుంది — దాని మొదటి భాగం రెండుసార్లు ఉంచబడుతుంది — పరోక్షం ఏర్పడే ద్విరుక్త అంగాన్ని నిర్మించడానికి. ఈ సూత్రం ద్విత్వాన్ని ప్రారంభిస్తుంది; తోడు సూత్రం 6.1.1 ఏకాచో ద్వే ప్రథమస్య మొదటి ఏకాచ్ భాగమే కాపీ అవుతుందని చెబుతుంది. అలా కృ "చేయుట" చక్రే "చేశాడు" (కావ్యంలోని చక్రే) వైపు కృ-కృ అవుతుంది; దృశ్ "చూచుట" ददर्श "చూశాడు" వైపు దర్-దృశ్ అవుతుంది; భూ "ఉండుట" బభూవ కోసం బ-భూ అవుతుంది. ఆ కాపీని తరవాతి సూత్రాలు కత్తిరించి మలుస్తాయి.

  • Aṣṭādhyāyī — 6.1.8 लिटि धातोरनभ्यासस्य
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 392 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• आतो लोप इटि च 6.4.64 · प्रकरण 12← तस्थिवांसः

  an आ-final root drops its आ before an इट्-carrying affix

  A root ending in आ drops that आ before an ārdhadhātuka affix that carries the इट् augment — the इ inserted before certain endings — and before affixes marked क् or ङ् that begin with a vowel. So स्था "to stand", building its perfect participle with क्वसु, takes इट् (इवस्) and loses its आ: स्था + इ + वस् becomes स्थ् + इ + वस्, and the poem reaches तस्थिवांसः "those who stood".

  ఆ-అంతంగల ధాతువు, ఇట్ ఆగమాన్ని — కొన్ని ప్రత్యయాల ముందు చేర్చే ఇ ని — మోసే ఆర్ధధాతుక ప్రత్యయం ముందు, అలాగే అచ్చుతో మొదలయ్యే క్-ఙ్ గుర్తుగల ప్రత్యయాల ముందు, తన ఆ ను వదులుతుంది. అలా స్థా "నిలుచుట", క్వసు తో పరోక్ష భూత కృదంతం కట్టుకొనునపుడు, ఇట్ (ఇవస్) గ్రహించి తన ఆ ను కోల్పోతుంది: స్థా + ఇ + వస్ స్థ్ + ఇ + వస్ అవుతుంది, కావ్యం తస్థివాంసః "నిలిచినవారు" కు చేరుతుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 6.4.64 आतो लोप इटि च
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 487 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• ह्रस्वः 7.4.59 · प्रकरण 12← तस्थिवांसः

  the vowel of the reduplicate becomes short

  The vowel of the reduplicate (अभ्यास, the copied first piece of a doubled root) is made short (ह्रस्व). A long vowel in the copy is shortened so the reduplicate stays light. धा "to hold", doubled and trimmed to दधा, has its first आ shortened to दध on the way to दध्यौ "he held"; या "to ask" gives य in यया for ययाचे. Together with 7.4.60 हलादिः शेषः it fixes the shape of a reduplicate as one short syllable.

  అభ్యాసము (ద్విత్వమైన ధాతువు కాపీ భాగం) యొక్క అచ్చు హ్రస్వం (పొట్టిది) అవుతుంది. కాపీలోని దీర్ఘ అచ్చు హ్రస్వంగా మారి అభ్యాసము లఘువుగా ఉంటుంది. ధా "ధరించుట" ద్విత్వమై దధా గా కుదింపబడి, దాని మొదటి ఆ హ్రస్వమై దధ్యౌ "ధరించాడు" వైపు దధ ను ఇస్తుంది; యా "అడుగుట" యయా లో య ను, యయాచే ను ఇస్తుంది. 7.4.60 హలాదిః శేషః తో కలిసి అభ్యాసమును ఒకే హ్రస్వ అక్షరంగా స్థిరపరుస్తుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 7.4.59 ह्रस्वः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 395 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• अभ्यासे चर्च 8.4.54 · प्रकरण 12← तस्थिवांसः

  in the reduplicate, an aspirated stop loses its aspiration

  A झल् consonant (a stop or sibilant) in the reduplicate (अभ्यास) is replaced by its चर् or जश् counterpart — that is, it loses its aspiration, an aspirate giving the matching plain consonant of the same voicing. So the reduplicate of धा "to hold", दधा, has its copied ध turned to द: दध, on the way to दध्यौ "he held" and दधानः "holding"; हृ "to carry" gives जह्रे with its copy unaspirated. This keeps a reduplicate free of aspiration, however aspirated the root's own first consonant is.

  అభ్యాసంలోని (అభ్యాసము) ఝల్ హల్లు (స్పర్శ లేదా ఊష్మం) దాని చర్ లేదా జశ్ ప్రతిరూపంగా మారుతుంది — అంటే మహాప్రాణత్వాన్ని కోల్పోతుంది; మహాప్రాణ హల్లు, అదే ఘోషముగల అల్పప్రాణ హల్లును ఇస్తుంది. అలా ధా "ధరించుట" అభ్యాసమైన దధా లోని కాపీ ధ, ద గా మారుతుంది: దధ, దధ్యౌ "ధరించాడు", దధానః "ధరిస్తూ" వైపు; హృ "మోయుట" తన కాపీ మహాప్రాణం లేకుండా జహ్రే ను ఇస్తుంది. ధాతువు మొదటి హల్లు ఎంత మహాప్రాణమైనా, ఇది అభ్యాసమును మహాప్రాణం లేకుండా నిలుపుతుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 8.4.54 अभ्यासे चर्च
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 397 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• शर्पूर्वाः खयः 7.4.61 · प्रकरण 16← तस्थिवांसः

  in the reduplicated syllable, only a खय् stop preceded by a sibilant is kept

  In a reduplicated syllable (the अभ्यास), when the root begins with a sibilant-plus-stop cluster, only the खय् stop (an unvoiced hard consonant of the क, च, ट, त, प series) that stands after the शर् sibilant is retained; the sibilant and any other consonant of the cluster drop. स्था "to stand" reduplicates as स्था; the abhyāsa keeps थ (the खय् after स्) and loses the rest: था, later shortened to थ, giving तस्थिवांसः "those who have stood".

  ద్విత్వమైన అక్షరంలో (అభ్యాసంలో), ధాతువు ఊష్మ (సిబిలంట్) + స్పర్శ సంయుక్తాక్షరంతో మొదలైనప్పుడు, శర్ ఊష్మం తరవాత నిలిచే ఖయ్ స్పర్శం (క, చ, ట, త, ప వర్గాల కఠిన అక్షరం) మాత్రమే నిలుస్తుంది; ఊష్మం, ఇతర హల్లు లోపిస్తాయి. స్థా "నిలుచుట" స్థా గా ద్విత్వమవుతుంది; అభ్యాస థ (స్ తరవాతి ఖయ్) ను నిలుపుకొని మిగతావి కోల్పోతుంది: థా, తరవాత హ్రస్వమై థ, తస్థివాంసః "నిలిచినవారు" ను ఇస్తుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 7.4.61 शर्पूर्वाः खयः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 647 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• क्वसुश्च 3.2.107 · प्रकरण 34← तस्थिवांसः

  and क्वसु — the active perfect participle affix, after लिट्

  After the perfect (लिट्), the previous rule lets कानच् replace it and this one lets क्वसु do so, each optionally, turning a finite perfect into a participle. क्वसु gives the active (parasmaipada) perfect participle in -वस्: √स्था gives तस्थिवस्, 'having stood', which declines तस्थिवान्, तस्थिवांसौ, तस्थिवांसः. Its weak stem is -उष् (तस्थुष्-) and its strong -वांस्, the long ā coming by 6.4.10. The affix is what makes 'he stood' into 'one who has stood', a word that can qualify a noun.

  లిట్ (పరోక్ష భూతం) తరువాత, ముందటి సూత్రం కానచ్ ను, ఈ సూత్రం క్వసు ను — రెండూ వికల్పంగా — ఆదేశంగా చేస్తాయి, తిఙంత లిట్టును కృదంత రూపంగా మారుస్తూ. క్వసు కర్తరి (పరస్మైపద) పరోక్షభూత కృదంతాన్ని -వస్ తో ఇస్తుంది: √స్థా → తస్థివస్, 'నిలిచినవాడు', ఇది తస్థివాన్, తస్థివాంసౌ, తస్థివాంసః అని నడుస్తుంది. దుర్బల రూపం -ఉష్ (తస్థుష్-), బలరూపం -వాంస్, దీర్ఘ ఆ 6.4.10 చే వస్తుంది. ఈ ప్రత్యయమే 'అతడు నిలిచెను' ను 'నిలిచినవాడు' గా మారుస్తుంది, నామాన్ని విశేషించగల పదంగా.

  • Aṣṭādhyāyī — 3.2.107 क्वसुश्च
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 825 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

  uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

• वस्वेकाजाद्घसाम् 7.2.67 · not in the abridgement← तस्थिवांसः

  the क्वसु participle takes इट् after a monosyllabic root and घस्

  The affix क्वसु — the perfect active participle in -वस् — takes the इट् augment after a monosyllabic (एकाच्) root and after घस् "to eat". स्था "to stand" gives तस्थिवस् → तस्थिवांसः "those who have stood". This rule stands outside the Laghu-siddhāntakaumudī abridgement.

  క్వసు ప్రత్యయం — -వస్ అంతమైన లిట్ కర్తృకృదంతం — ఏకాచ్ (ఏకాక్షర) ధాతువు తరవాత, అలాగే ఘస్ "తినుట" తరవాత ఇట్ ఆగమం పొందుతుంది. స్థా "నిలుచుట" → తస్థివస్ → తస్థివాంసః "నిలిచియున్నవారు". ఈ సూత్రం లఘుసిద్ధాంతకౌముది సంక్షేపం వెలుపల నిలుస్తుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 7.2.67 वस्वेकाजाद्घसाम्
  • Siddhāntakaumudī — outside the Laghu-siddhāntakaumudī abridgement's 1,269 sūtras

  uncheckeddrafted from the rule text

• अ अ 8.4.68 · not in the abridgement← तस्थिवांसः

  the short अ, held open through the derivation, returns to its close sound at the end

  The last sūtra of the Aṣṭādhyāyī. Throughout a derivation the short अ is treated as though it were open (विवृत), like the long आ, so that the rules can reach it; this rule restores its natural close (संवृत) sound once the derivation is done. It is the final step of nearly every chain — of चक्रे, of प्रमत्तः, and the rest. This rule stands outside the Laghu-siddhāntakaumudī abridgement.

  అష్టాధ్యాయి చివరి సూత్రం. వ్యుత్పత్తి అంతటా హ్రస్వ అ ను విచ్చుకున్నట్టుగా (వివృత), దీర్ఘ ఆ వలె, గ్రహిస్తారు — తద్వారా నియమాలు దానిని అందుకోగలుగుతాయి; వ్యుత్పత్తి ముగిసిన పిదప ఈ సూత్రం దాని సహజ సంవృత ధ్వనిని తిరిగి ఇస్తుంది. ఇది దాదాపు ప్రతి గొలుసుకూ చివరి మెట్టు — చక్రే కు, ప్రమత్తః కు, మిగిలిన వాటికి. ఈ సూత్రం లఘుసిద్ధాంతకౌముది సంక్షేపం వెలుపల నిలుస్తుంది.

  • Aṣṭādhyāyī — 8.4.68 अ अ
  • Siddhāntakaumudī — outside the Laghu-siddhāntakaumudī abridgement's 1,269 sūtras

  uncheckeddrafted from the rule text

१समासविग्रहthe compounds, unpacked

२प्रतिपदार्थeach word, its form and sense

• a-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural

  पत्रश्यामाः

  printed पत्रश्यामा

  श्याम

  dark — श्याम is the colour that covers dark green, dark blue and black, which is why one word can do for a leaf, a raincloud and Kṛṣṇa. Here Mallinātha fixes it on foliage with पलाशवर्णाः. The visarga drops before the द् of दिनकर by Pāṇini 8.3.22 हलि सर्वेषाम्, as it did twice in one line at 2.11

  a-stem masculine

  The largest noun class, and the one every other declension gets compared against: यक्षः, यक्षौ, यक्षाः.

  అతిపెద్ద నామవాచక వర్గం, మిగతా విభక్తులన్నీ దీనితో పోల్చబడతాయి: యక్షః, యక్షౌ, యక్షాః.

  • Śabdamañjarī — अकारान्त पुंल्लिङ्ग — रामः रामौ रामाः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 0 in the abridgement; राम prakriyā; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
  • docs/lessons/1.1.md — §4.2, the a-stem masculine

  uncheckeddrafted from the paradigm and the Bālānandinī

  a-stem masculine

  The largest noun class, and the one every other declension is measured against: यक्ष, राम. The nominative singular यक्षः ends in a visarga that is a buried स् (8.2.66, then 8.3.15); the instrumental शापेन comes from टा becoming इन after an a-stem (7.1.12) and then अ + इ → ए (6.1.87); the locative plural is यक्षेषु. Adjectives in अ — प्रमत्त, भोग्य — decline the same way in the masculine, so प्रमत्तः and भोग्येण sit in this same table.

  అతిపెద్ద నామవాచక వర్గం, మిగతా విభక్తులన్నీ దీనితో పోల్చబడతాయి: యక్ష, రామ. శబ్దమంజరిలో మొదటి శబ్దం 'రామః రామౌ రామాః'. ప్రథమా ఏకవచనం యక్షః (దాగిన స్), తృతీయా శాపేన (టా → ఇన 7.1.12; అ + ఇ → ఏ 6.1.87), సప్తమీ బహువచనం యక్షేషు. అకారాంత విశేషణాలు — ప్రమత్త, భోగ్య — పుంలింగంలో ఇలాగే నడుస్తాయి; ప్రమత్తః, భోగ్యేణ ఇదే పట్టికలో ఉంటాయి.

  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — रामः prakriyā; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
  • Śabdamañjarī — अकारान्त पुंल्लिङ्ग — रामः रामौ रामाः
  • docs/lessons/1.1.md — §4, the a-stem masculine

  uncheckeddrafted from the paradigm and the Bālānandinī

  अकारान्त पुंलिङ्ग

  	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
  प्रथमा	श्यामः	श्यामौ	श्यामाः
  द्वितीया	श्यामम्	श्यामौ	श्यामान्
  तृतीया	श्यामेन	श्यामाभ्याम्	श्यामैः
  चतुर्थी	श्यामाय	श्यामाभ्याम्	श्यामेभ्यः
  पञ्चमी	श्यामात्	श्यामाभ्याम्	श्यामेभ्यः
  षष्ठी	श्यामस्य	श्यामयोः	श्यामानाम्
  सप्तमी	श्यामे	श्यामयोः	श्यामेषु
  सम्बोधन	श्याम	श्यामौ	श्यामाः

  uncheckedskt-data 0.7.0, the corpus skt-mcp serves, generated

  a-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural · the pattern राम declines on

  1. राम

  2. ↓1.3.7चुटू1.3.9तस्य लोपः

     राम + अस्

  3. ↓6.1.102प्रथमयोः पूर्वसवर्णः

     रामास्

  4. ↓8.2.66ससजुषो रुः

     रामारुँ

  5. ↓1.3.2उपदेशेऽजनुनासिक इत्1.3.9तस्य लोपः

     रामार्

  6. ↓8.3.15खरवसानयोर्विसर्जनीयः

     रामाः

  uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

• in-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural

  दिनकरहयस्पर्धिनः

  printed दिनकरहयस्पर्धिनो

  स्पर्धिन्, from √स्पर्ध् with णिनि

  rivalling — √स्पर्ध् is to contend for a thing someone else has, and the णिनि affix makes it a standing habit rather than an act, as it did for स्यन्दिन् at 2.9 and विभ्रंशिन् at 2.11. **Three stanzas running have used the same affix**, and each time the point is that the thing is like this always and not now. Here the table holds: the stem is masculine, and the in-stem masculine is the one declension skt-data has

  in-stem masculine

  A possessive stem in -in, 'having X': कामिन् 'having desire' → कामी. The nominative singular drops the n and lengthens.

  తెలుగు వివరణ ఇంకా రాయలేదు.

  uncheckedauthored

  in-stem masculine

  Stems ending in इन् — the possessive and agent nouns “having …”: कामिन् “in love”, अर्थिन् “wanting”, दण्डिन् “staff-bearer”. The nominative singular lengthens the penult and sheds the न्, so कामिन् gives कामी (6.4.13, then 8.2.7); the strong cases keep the न् — कामिनौ, कामिनः — and the instrumental is कामिना. Śabdamañjarī drills यशस्वी यशस्विनौ यशस्विनः.

  ఇన్ కారాంత శబ్దాలు — “…గలవాడు” అనే మత్వర్థీయ/కర్తృవాచకాలు: కామిన్ “ప్రేమగలవాడు”, అర్థిన్ “కోరేవాడు”, దండిన్ “దండముగలవాడు”. ప్రథమైకవచనం ఉపధను దీర్ఘంచేసి న్ ను వదులుతుంది — కామిన్ → కామీ (6.4.13, తరువాత 8.2.7); బలమైన విభక్తుల్లో న్ నిలుస్తుంది — కామినౌ, కామినః — తృతీయైకవచనం కామినా. శబ్దమంజరి “యశస్వీ యశస్వినౌ యశస్వినః”.

  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — दण्डिन् / in-stem masculine prakriyā; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
  • Śabdamañjarī — इन्नन्त पुंल्लिङ्ग — यशस्वी यशस्विनौ यशस्विनः

  uncheckeddrafted from the paradigm and the Bālānandinī

  इन्-कारान्त पुंलिङ्ग

  	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
  प्रथमा	स्पर्धी	स्पर्धिनौ	स्पर्धिनः
  द्वितीया	स्पर्धिनम्	स्पर्धिनौ	स्पर्धिनः
  तृतीया	स्पर्धिना	स्पर्धिभ्याम्	स्पर्धिभिः
  चतुर्थी	स्पर्धिने	स्पर्धिभ्याम्	स्पर्धिभ्यः
  पञ्चमी	स्पर्धिनः	स्पर्धिभ्याम्	स्पर्धिभ्यः
  षष्ठी	स्पर्धिनः	स्पर्धिनोः	स्पर्धिनाम्
  सप्तमी	स्पर्धिनि	स्पर्धिनोः	स्पर्धिषु
  सम्बोधन	स्पर्धिन्	स्पर्धिनौ	स्पर्धिनः

  uncheckedskt-data 0.7.0, the corpus skt-mcp serves, generated

  in-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural · the pattern यशस्विन् declines on

  1. यशस्विन्

  2. ↓6.4.12इन्हन्पूषार्यम्णां शौ

     यशस्विनस्

  3. ↓8.2.66ससजुषो रुः

     यशस्विनरुँ

  4. ↓8.3.15खरवसानयोर्विसर्जनीयः

     यशस्विनः

  uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

• अव्यय

  यत्र

  यत्र

  where — **and this is the one stanza of the canto where the commentator and the text do not fill it in the same way.** Mallinātha writes यत्र विशालायाम्: in Viśālā, which is Ujjayinī, because in his edition this stanza stands in the first canto among the stanzas he prints without numbers, in the middle of the Ujjayinī passage. This text prints it as 2.13, thirteen stanzas into the description of Alakā, where यत्र has meant Alakā eleven times. **The stanza itself decides nothing**, since it names no city; what it names is warriors who stood against Rāvaṇa in battle, and the story in which Rāvaṇa fought a city and took its flying chariot from its king is Alakā's, not Ujjayinī's. That is the reader's argument and not the commentator's

  indeclinable

  An indeclinable — no case, no number, one form everywhere.

  తెలుగు వివరణ ఇంకా రాయలేదు.

  uncheckedauthored

  The stanza names no city, and its two readers put it in two. Mallinātha writes यत्र विशालायाम् — in Viśālā, which is Ujjayinī — because in his edition this stanza stands in the first canto, among the three he prints without numbers after 1.31 and calls interpolated, in the middle of the Ujjayinī passage. This text prints it as 2.13, twelve stanzas into Alakā, where यत्र has meant Alakā every time. Nothing in the stanza settles it, and one thing outside it leans: the story of warriors scarred by Rāvaṇa's sword is Alakā's, because Rāvaṇa is Kubera's half-brother, took Alakā from him and took the flying chariot with it; there is no such fight at Ujjayinī. That is the reader's argument and not the commentator's.

  శ్లోకం ఏ నగరాన్నీ పేర్కొనదు, దాని ఇద్దఱు పాఠకులు దాన్ని రెండింటిలో ఉంచుతారు. మల్లినాథుడు యత్ర విశాలాయామ్‌ — విశాల, అనగా ఉజ్జయిని — అని వ్రాస్తాడు, ఎందుకంటే అతని ప్రతిలో ఈ శ్లోకం మొదటి కాంటంలో, 1.31 తరువాత సంఖ్య లేకుండా వేసి ప్రక్షిప్తమన్న మూడింటిలో, ఉజ్జయిని ప్రకరణం మధ్య నిలుస్తుంది. ఈ పాఠం దాన్ని 2.13 గా, అలకాలో పన్నెండు శ్లోకాల లోతున వేస్తుంది, అక్కడ యత్ర ప్రతిమాఱు అలకానే అయింది. శ్లోకంలో దీన్ని తేల్చేదేదీ లేదు, దాని బయట ఒకటి మొగ్గుతుంది: రావణుని కత్తిచే గాయపడిన వీరుల కథ అలకాది, ఎందుకంటే రావణుడు కుబేరుని సవతిసోదరుడు, అలకాను, పుష్పకవిమానాన్ని అతనినుండి తీసుకున్నాడు; ఉజ్జయినిన అటువంటి యుద్ధం లేదు. అది పాఠకుని వాదన, వ్యాఖ్యాతది కాదు.

  • Mallinātha, Sañjīvinī — 2.13: yatra viśālāyām

• a-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural

  वाहाः

  वाह

  the horses — वाह is from √वह्, to carry, so the word names a horse by its job, as नयन named an eye by its. Mallinātha replaces it at once with the plain हयाः, which is what he does when a word is a kenning rather than a name

  a-stem masculine — The largest noun class, and the one every other declension gets compared against: यक्षः, यक्षौ, यक्षाः. · a-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural

  अकारान्त पुंलिङ्ग

  	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
  प्रथमा	वाहः	वाहौ	वाहाः
  द्वितीया	वाहम्	वाहौ	वाहान्
  तृतीया	वाहेन	वाहाभ्याम्	वाहैः
  चतुर्थी	वाहाय	वाहाभ्याम्	वाहेभ्यः
  पञ्चमी	वाहात्	वाहाभ्याम्	वाहेभ्यः
  षष्ठी	वाहस्य	वाहयोः	वाहानाम्
  सप्तमी	वाहे	वाहयोः	वाहेषु
  सम्बोधन	वाह	वाहौ	वाहाः

  uncheckedskt-data 0.7.0, the corpus skt-mcp serves, generated

  a-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural · the pattern राम declines on

  1. राम

  2. ↓1.3.7चुटू1.3.9तस्य लोपः

     राम + अस्

  3. ↓6.1.102प्रथमयोः पूर्वसवर्णः

     रामास्

  4. ↓8.2.66ससजुषो रुः

     रामारुँ

  5. ↓1.3.2उपदेशेऽजनुनासिक इत्1.3.9तस्य लोपः

     रामार्

  6. ↓8.3.15खरवसानयोर्विसर्जनीयः

     रामाः

  uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

• a-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural

  शैलोदग्राः

  printed शैलोदग्रास्त्वमिव

  उदग्र

  towering — उद् + अग्र, 'with the point up', and Mallinātha reads it उन्नताः, raised high. The visarga becomes स् before the त् of त्वम्

  a-stem masculine — The largest noun class, and the one every other declension gets compared against: यक्षः, यक्षौ, यक्षाः. · a-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural

  अकारान्त पुंलिङ्ग

  	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
  प्रथमा	उदग्रः	उदग्रौ	उदग्राः
  द्वितीया	उदग्रम्	उदग्रौ	उदग्रान्
  तृतीया	उदग्रेण	उदग्राभ्याम्	उदग्रैः
  चतुर्थी	उदग्राय	उदग्राभ्याम्	उदग्रेभ्यः
  पञ्चमी	उदग्रात्	उदग्राभ्याम्	उदग्रेभ्यः
  षष्ठी	उदग्रस्य	उदग्रयोः	उदग्राणाम्
  सप्तमी	उदग्रे	उदग्रयोः	उदग्रेषु
  सम्बोधन	उदग्र	उदग्रौ	उदग्राः

  uncheckedskt-data 0.7.0, the corpus skt-mcp serves, generated

  a-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural · the pattern राम declines on

  1. राम

  2. ↓1.3.7चुटू1.3.9तस्य लोपः

     राम + अस्

  3. ↓6.1.102प्रथमयोः पूर्वसवर्णः

     रामास्

  4. ↓8.2.66ससजुषो रुः

     रामारुँ

  5. ↓1.3.2उपदेशेऽजनुनासिक इत्1.3.9तस्य लोपः

     रामार्

  6. ↓8.3.15खरवसानयोर्विसर्जनीयः

     रामाः

  uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

• pronoun, प्रथमा एकवचन nominative singular

  त्वम्

  printed शैलोदग्रास्त्वमिव

  त्वद्

  you — the cloud, and **the first time he has been addressed since 2.9's त्वत्संरोधापगम**. Mallinātha marks the address by writing in the vocative the verse does not have: हे जलद, 'O raincloud'. The comparison it stands in is the poem's oldest one — an elephant in rut leaks from its temples as a cloud leaks rain — and the verse spends one word on it

  pronoun

  A pronoun. Pronouns decline their own way — तद् gives सः, तौ, ते — and no paradigm generator covers them, so this is written by hand.

  తెలుగు వివరణ ఇంకా రాయలేదు.

  uncheckedauthored

  pronoun, प्रथमा एकवचन nominative singular · the pattern युष्मद् declines on

  1. युष्मद्

  2. ↓7.1.28ङे प्रथमयोरम्

     युष्मद्+अम्

  3. ↓7.2.94त्वाहौ सौ

     त्व+अद्+अम्

  4. ↓6.1.97अतो गुणे

     त्वद्+अम्

  5. ↓7.2.90शेषे लोपः

     त्वम्

  uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

• अव्यय

  इव

  printed शैलोदग्रास्त्वमिव

  इव

  like — the only explicit mark of comparison in a stanza with three comparisons in it. The other two are compounds and leave the reader to supply the word; Mallinātha supplies it for them, with वर्णतो वेगतश्च for the horses and वत् for the elephants, and here the verse has already done it

  indeclinable — An indeclinable — no case, no number, one form everywhere. · अव्यय

• in-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural

  करिणः

  printed करिणो

  करिन्

  the elephants — करिन् is 'the one with a hand', कर being both a hand and a trunk, so the name is a joke that stopped being one. It is the second in-stem of the line and the second whose table holds, both being masculine

  in-stem masculine — A possessive stem in -in, 'having X': कामिन् 'having desire' → कामी. The nominative singular drops the n and lengthens. · in-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural

  इन्-कारान्त पुंलिङ्ग

  	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
  प्रथमा	करी	करिणौ	करिणः
  द्वितीया	करिणम्	करिणौ	करिणः
  तृतीया	करिणा	करिभ्याम्	करिभिः
  चतुर्थी	करिणे	करिभ्याम्	करिभ्यः
  पञ्चमी	करिणः	करिभ्याम्	करिभ्यः
  षष्ठी	करिणः	करिणोः	करिणाम्
  सप्तमी	करिणि	करिणोः	करिषु
  सम्बोधन	करिन्	करिणौ	करिणः

  uncheckedskt-data 0.7.0, the corpus skt-mcp serves, generated

  in-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural · the pattern यशस्विन् declines on

  1. यशस्विन्

  2. ↓6.4.12इन्हन्पूषार्यम्णां शौ

     यशस्विनस्

  3. ↓8.2.66ससजुषो रुः

     यशस्विनरुँ

  4. ↓8.3.15खरवसानयोर्विसर्जनीयः

     यशस्विनः

  uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

• at-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural

  वृष्टिमन्तः

  वृष्टिमत्, from वृष्टि with मतुप्

  raining — literally 'possessed of rain', with the affix मतुप् that says a thing has what the stem names. **The generator's one अत्-stem table is right here, and the reason is worth having**: that table is the भगवत् pattern, and भगवत् is a मतुप् word, so a मतुप् word is exactly what it is built for. At 2.6 a plain त्-stem noun took it and lost eight cells; at 2.10 a शतृ participle took it and lost one; here the word is the pattern's own kind and loses none. It is the मतुप् pattern

  at-stem masculine

  A consonant stem in -at, which is what a present participle declines as: कथयत् → कथयतः.

  తెలుగు వివరణ ఇంకా రాయలేదు.

  uncheckedauthored

  at-stem masculine

  Masculine stems ending in अत् — the present-active participles in शतृ (गच्छत्, हारयिष्यत्, अपरिगणयत्) and words like भवत् “your honour”. Before a strong ending they take the नुम् augment and read अन्त् — भवन्तौ, भवन्तः — and the nominative singular lengthens the penult and sheds the cluster: भवत् → भवान् (6.4.14, 8.2.23). The weak cases keep the plain अत्: भवता, भवति.

  అత్ కారాంత పుంలింగ శబ్దాలు — శతృ వర్తమాన కృదంతాలు (గచ్ఛత్, హారయిష్యత్, అపరిగణయత్), భవత్ “తమరు” వంటివి. బలమైన విభక్తి ముందు నుమాగమం తీసుకుని అన్త్ అవుతాయి — భవన్తౌ, భవన్తః — ప్రథమైకవచనం ఉపధను దీర్ఘంచేసి సంయుక్తాన్ని వదులుతుంది: భవత్ → భవాన్ (6.4.14, 8.2.23). బలహీన విభక్తుల్లో సాదా అత్: భవతా, భవతి.

  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — भवत् / at-stem masculine prakriyā; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
  • Śabdamañjarī — अत्वन्त पुंल्लिङ्ग — भवान् भवन्तौ भवन्तः

  uncheckeddrafted from the paradigm and the Bālānandinī

  अत्-कारान्त पुंलिङ्ग

  	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
  प्रथमा	वृष्टिमान्	वृष्टिमन्तौ	वृष्टिमन्तः
  द्वितीया	वृष्टिमन्तम्	वृष्टिमन्तौ	वृष्टिमतः
  तृतीया	वृष्टिमता	वृष्टिमद्भ्याम्	वृष्टिमद्भिः
  चतुर्थी	वृष्टिमते	वृष्टिमद्भ्याम्	वृष्टिमद्भ्यः
  पञ्चमी	वृष्टिमतः	वृष्टिमद्भ्याम्	वृष्टिमद्भ्यः
  षष्ठी	वृष्टिमतः	वृष्टिमतोः	वृष्टिमताम्
  सप्तमी	वृष्टिमति	वृष्टिमतोः	वृष्टिमत्सु
  सम्बोधन	वृष्टिमन्	वृष्टिमन्तौ	वृष्टिमन्तः

  uncheckedskt-data 0.7.0, the corpus skt-mcp serves, generated

  at-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural · the pattern भवत् declines on

  1. भवत्

  2. ↓7.1.70उगिदचां सर्वनामस्थानेऽधातोः

     भवन्त्+अस्

  3. ↓8.3.24नश्चापदान्तस्य झलि

     भवंतस्

  4. ↓8.4.58अनुस्वारस्य ययि परसवर्णः

     भवन्तस्

  5. ↓8.2.66ससजुषो रुः

     भवन्तरुँ

  6. ↓8.3.15खरवसानयोर्विसर्जनीयः

     भवन्तः

  uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

• a-stem masculine, पञ्चमी एकवचन ablative singular

  प्रभेदात्

  प्रभेद

  from the bursting — प्र + √भिद्, a splitting open, and Mallinātha says what splits: मदस्रावात्, 'from the flow of the rut-fluid'. A bull elephant in must leaks a dark liquid from the temples, and that is the whole of the resemblance to a raincloud. **The case is the ablative of cause, and he names it as he did at 2.11**: तस्माद्धेतोः there, हेतोः here, the same word two stanzas apart for the same construction

  a-stem masculine — The largest noun class, and the one every other declension gets compared against: यक्षः, यक्षौ, यक्षाः. · a-stem masculine, पञ्चमी एकवचन ablative singular

  अकारान्त पुंलिङ्ग

  	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
  प्रथमा	प्रभेदः	प्रभेदौ	प्रभेदाः
  द्वितीया	प्रभेदम्	प्रभेदौ	प्रभेदान्
  तृतीया	प्रभेदेन	प्रभेदाभ्याम्	प्रभेदैः
  चतुर्थी	प्रभेदाय	प्रभेदाभ्याम्	प्रभेदेभ्यः
  पञ्चमी	प्रभेदात्	प्रभेदाभ्याम्	प्रभेदेभ्यः
  षष्ठी	प्रभेदस्य	प्रभेदयोः	प्रभेदानाम्
  सप्तमी	प्रभेदे	प्रभेदयोः	प्रभेदेषु
  सम्बोधन	प्रभेद	प्रभेदौ	प्रभेदाः

  uncheckedskt-data 0.7.0, the corpus skt-mcp serves, generated

  a-stem masculine, पञ्चमी एकवचन ablative singular · the pattern राम declines on

  1. राम

  2. ↓7.1.12टाङसिङसामिनात्स्याः

     राम + आत्

  3. ↓6.1.101अकः सवर्णे दीर्घः

     रामात्

  4. ↓8.2.39झलां जशोऽन्ते

     रामाद्

  uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

• ī-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural

  योधाग्रण्यः

  अग्रणी, from अग्र + √नी with क्विप्

  the foremost — Mallinātha glosses भटश्रेष्ठाः, 'best of soldiers', and then spends the rest of his line proving the spelling. The affix क्विप् leaves no letter behind, so the stem is the bare root नी with अग्र in front of it, and the न् becomes ण् by a rule that is not Pāṇini's own but a vārttika supplied to him — which is why he says वक्तव्य, 'to be stated'. **The stem is a long ī in the masculine, and skt-data has no such class**: its list runs `i-masc`, `ii-fem`, and no `ii-masc`. The word carries no table, for the same reason `भू` carried none at 2.1

  ī-stem masculine

  A long-ī stem that is not a feminine: what is left when an affix such as क्विप् takes away every letter of itself and leaves the root's ī standing. ग्रामणी, अग्रणी. Before a vowel ending the ī becomes य्, so the nominative plural is अग्रण्यः.

  తెలుగు వివరణ ఇంకా రాయలేదు.

  uncheckedauthored

  ī-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural · the pattern ग्रामणी declines on

  1. ग्रामणी

  2. ↓6.4.82एरनेकाचोऽसंयोगपूर्वस्य

     ग्रामण्यस्

  3. ↓8.2.66ससजुषो रुः

     ग्रामण्यरुँ

  4. ↓8.3.15खरवसानयोर्विसर्जनीयः

     ग्रामण्यः

  uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

• अव्यय

  प्रतिदशमुखम्

  printed प्रतिदशमुखं

  प्रतिदशमुखम्, an avyayībhāva on दशमुख

  facing Rāvaṇa — an avyayībhāva, which is a compound that comes out indeclinable and wears the neuter singular ending as a fixed part of itself rather than as a case. Mallinātha answers it with another of the same build, अभिरावणम्. **दशमुख, 'ten-faced', is the standard epithet**, and using it rather than the name puts the enemy in the line as a shape before he is a person

  indeclinable — An indeclinable — no case, no number, one form everywhere. · अव्यय

• a-stem neuter, सप्तमी एकवचन locative singular

  संयुगे

  संयुग

  in the battle — संयुग is from सम् + √युज्, a joining-together, and it means a fight because that is what two armies joining is. Mallinātha gives the plain युद्धे

  a-stem neuter

  Declines like the a-stem masculine everywhere except the nominative and accusative, where neuters have their own endings: उदकम्, उदके, उदकानि.

  తెలుగు వివరణ ఇంకా రాయలేదు.

  uncheckedauthored

  a-stem neuter

  Neuter nouns in short अ: फल “fruit”, वचन “word”, कुसुम, and adjectives in अ agreeing with a neuter noun. The nominative and accusative singular end in अम् (7.1.24) — फलम् — and are alike; the plural फलानि takes नुम् and lengthens; the instrumental plural is फलैः (7.1.9). It is the a-stem masculine’s table with the neuter’s own nominative, accusative and the -आनि plural.

  హ్రస్వ అకారాంత నపుంసక శబ్దాలు: ఫల “పండు”, వచన “మాట”, కుసుమ, నపుంసక నామానికి అన్వయించే అకారాంత విశేషణాలు. ప్రథమా, ద్వితీయా ఏకవచనాలు అమ్ తో ముగుస్తాయి (7.1.24) — ఫలమ్ — రెండూ ఒకటే; బహువచనం ఫలాని నుమాగమంతో దీర్ఘమవుతుంది; తృతీయా బహువచనం ఫలైః (7.1.9). అకారాంత పుంలింగ పట్టికే, నపుంసకపు సొంత ప్రథమ, ద్వితీయ, -ఆని బహువచనంతో.

  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — फल / a-stem neuter prakriyā; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
  • Śabdamañjarī — अकारान्त नपुंसकलिङ्ग — फलम् फले फलानि

  uncheckeddrafted from the paradigm and the Bālānandinī

  अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

  	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
  प्रथमा	संयुगम्	संयुगे	संयुगानि
  द्वितीया	संयुगम्	संयुगे	संयुगानि
  तृतीया	संयुगेन	संयुगाभ्याम्	संयुगैः
  चतुर्थी	संयुगाय	संयुगाभ्याम्	संयुगेभ्यः
  पञ्चमी	संयुगात्	संयुगाभ्याम्	संयुगेभ्यः
  षष्ठी	संयुगस्य	संयुगयोः	संयुगानाम्
  सप्तमी	संयुगे	संयुगयोः	संयुगेषु
  सम्बोधन	संयुग	संयुगे	संयुगानि

  uncheckedskt-data 0.7.0, the corpus skt-mcp serves, generated

  a-stem neuter, सप्तमी एकवचन locative singular · the pattern फल declines on

  1. फल

  2. ↓6.1.87आद्गुणः

     फले

  uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

• √स्था + क्वसु, प्रथमा बहुवचन nominative plural

  तस्थिवांसः

  तस्थिवस्, from √स्था with क्वसु

  having stood — the perfect active participle, built on the reduplicated perfect stem तस्थ- with the affix क्वसु. It is rare in classical Sanskrit and Mallinātha translates it out of existence, glossing स्थितवन्तः with the everyday क्तवतु affix instead. **The tense is what the stanza is for**: these warriors stood against Rāvaṇa once, long ago, and the participle keeps them standing there. **skt-data has no वस्-stem declension at all** — its consonant classes run अन्, इन्, अत्, अस्, इस्, उस् and stop

  perfect participle active, क्वसु

  The suffix क्वसु makes an active participle on the perfect stem, 'having X-ed': √स्था reduplicates to तस्थ- and gives तस्थिवस्, declining as a vas-stem — तस्थिवान्, तस्थिवांसः. Pāṇini gives it for the Vedas; classical poetry keeps it and uses it rarely.

  తెలుగు వివరణ ఇంకా రాయలేదు.

  uncheckedskt-mcp (sūtra); authored (note)

  √स्था · class 1 · क्वसु

  1. ष्ठा

  2. ↓1.3.1भूवादयो धातवः

     ष्ठा॒

  3. ↓vārttika 6.1.64.2

     स्था

  4. ↓3.2.115परोक्षे लिट्

     स्था + लिँट्

     and, without changing the form,1.3.21.3.3

  5. ↓1.3.9तस्य लोपः

     स्था + ल्

     and, without changing the form,1.3.78

  6. ↓3.2.107क्वसुश्च

     स्था + क्वसुँ

     and, without changing the form,1.3.21.3.8

  7. ↓1.3.9तस्य लोपः

     स्था + वस्

     and, without changing the form,1.2.463.4.115

  8. ↓4.1.2स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङसोसाङ्ङ्योस्सुप्

     स्था + वस् + जस्

     and, without changing the form,1.3.41.3.7

  9. ↓1.3.9तस्य लोपः

     स्था + वस् + अस्

     and, without changing the form,3.4.1151.1.431.2.51.4.13

  10. ↓6.1.8लिटि धातोरनभ्यासस्य

      स्था + स्था + वस् + अस्

      and, without changing the form,6.1.46.1.5

  11. ↓7.4.61शर्पूर्वाः खयः

      था + स्था + वस् + अस्

  12. ↓7.4.59ह्रस्वः

      थ + स्था + वस् + अस्

  13. ↓7.2.67वस्वेकाजाद्घसाम्

      थ + स्था + इट् + वस् + अस्

      and, without changing the form,1.3.3

  14. ↓1.3.9तस्य लोपः

      थ + स्था + इ + वस् + अस्

  15. ↓6.4.64आतो लोप इटि च

      थ + स्थ् + इ + वस् + अस्

      and, without changing the form,1.4.14

  16. ↓7.1.70उगिदचां सर्वनामस्थानेऽधातोः

      थ + स्थ् + इ + वन्स् + अस्

  17. ↓6.4.10सान्तमहतः संयोगस्य

      थ + स्थ् + इ + वान्स् + अस्

  18. ↓8.2.66ससजुषो रुः

      थ + स्थ् + इ + वान्स् + अरुँ

  19. ↓1.3.2उपदेशेऽजनुनासिक इत्

      थ + स्थ् + इ + वान्स् + अर्

  20. ↓8.3.15खरवसानयोर्विसर्जनीयः

      थ + स्थ् + इ + वान्स् + अः

  21. ↓8.3.24नश्चापदान्तस्य झलि

      थ + स्थ् + इ + वांस् + अः

  22. ↓8.4.54अभ्यासे चर्च

      त + स्थ् + इ + वांस् + अः

  23. ↓8.4.68अ अ

      तस्थिवांसः

  uncheckedVidyut 0.4.0 (prakriyā)

  vas-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural · the pattern विद्वस् declines on

  1. विद्वस्

  2. ↓7.1.70उगिदचां सर्वनामस्थानेऽधातोः

     विद्वन्स्+अस्

  3. ↓6.4.10सान्तमहतः संयोगस्य

     विद्वान्स्+अस्

  4. ↓8.3.24नश्चापदान्तस्य झलि

     विद्वांसस्

  5. ↓8.2.66ससजुषो रुः

     विद्वांसरुँ

  6. ↓8.3.15खरवसानयोर्विसर्जनीयः

     विद्वांसः

  uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

  तस्थिवांसः, 'having stood', is a perfect active participle, and it is what carries the figure. The perfect tense तस्थौ, 'he stood', is turned into a word that can qualify a noun by the affix क्वसु, Pāṇini 3.2.107 क्वसुश्च, and its strong stem lengthens to तस्थिवांस् by 6.4.10, giving the nominative plural तस्थिवांसः. A finite perfect would only report the standing as over; the participle keeps the warriors standing, present to the eye, in a battle fought in another age. That is exactly the work भाविक asks a word to do — to hold a past act open as though it were before you — and here a single grammatical form does it.

  తస్థివాంసః, 'నిలిచినవారు', పరోక్షభూత కర్తరి కృదంతం, అదే అలంకారాన్ని మోస్తుంది. పరోక్షభూతం తస్థౌ, 'అతడు నిలిచెను', నామాన్ని విశేషించగల పదంగా క్వసు ప్రత్యయంచే మారుతుంది, పాణిని 3.2.107 క్వసుశ్చ, అది -వస్‌ తో పరస్మైపద కృదంతాన్ని ఇస్తుంది; దాని బలరూపం 6.4.10 చే తస్థివాంస్‌ గా దీర్ఘమవుతుంది, ప్రథమా బహువచనం తస్థివాంసః. పూర్తి పరోక్షభూతం నిలుచుటను ముగిసినదిగానే చెబుతుంది; కృదంతం వీరులను నిలిచేయుంచుతుంది, కంటికి ప్రత్యక్షంగా, వేఱొక యుగపు యుద్ధంలో. అదే భావిక ఒక పదానికి అప్పగించే పని — గత చర్యను నీ ముందున్నట్లు తెఱిచి ఉంచుట — ఇక్కడ ఒక్క వ్యాకరణ రూపమే దాన్ని చేస్తుంది.

  • Mallinātha, Sañjīvinī — 2.13: pratidaśamukhaṃ saṃyuge tasthivāṃsaḥ
  • Aṣṭādhyāyī — 3.2.107 क्वसुश्च; 6.4.10 सान्तमहतः संयोगस्य

• i-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural

  प्रत्यादिष्टाभरणरुचयः

  printed प्रत्यादिष्टाभरणरुचयश्चन्द्रहासव्रणाङ्कैः

  रुचि

  lustre — रुचि is from √रुच्, to shine, and it is what an ornament has rather than what it is. **A feminine noun ending a bahuvrīhi takes the gender of what the compound describes**, so this one is masculine, agreeing with the warriors; the nominative plural is रुचयः in either gender, so the change shows nowhere. Same shape as नाभि at 1.28 and आख्या at 2.10. The feminine रुचि takes the gender of the warriors at the end of a bahuvrīhi

  i-stem masculine

  A short-i stem: अद्रिः, अद्री, अद्रयः. The i lengthens or takes guṇa before most endings.

  తెలుగు వివరణ ఇంకా రాయలేదు.

  uncheckedauthored

  i-stem masculine

  Nouns whose stem ends in short इ, in the masculine: हरि, अद्रि, कवि. The nominative singular is हरिः; the instrumental हरिणा takes ना for टा after a short इ-stem (7.3.120); the dative हरये and the genitive/ablative हरेः show guṇa (7.3.111, 6.1.110); the locative singular हरौ ends in औ (7.3.119). Śabdamañjarī drills it as हरिः हरी हरयः.

  హ్రస్వ ఇకారాంత పుంలింగ శబ్దాలు: హరి, అద్రి, కవి. ప్రథమైకవచనం హరిః; తృతీయైకవచనం హరిణా — హ్రస్వ ఇకారాంతం తరువాత టా → నా (7.3.120); చతుర్థి హరయే, షష్ఠి/పంచమి హరేః గుణంతో (7.3.111, 6.1.110); సప్తమైకవచనం హరౌ, ఔ కారాంతం (7.3.119). శబ్దమంజరి “హరిః హరీ హరయః”.

  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — हरि / i-stem masculine prakriyā; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
  • Śabdamañjarī — इकारान्त पुंल्लिङ्ग — हरिः हरी हरयः

  uncheckeddrafted from the paradigm and the Bālānandinī

  इकारान्त पुंलिङ्ग

  	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
  प्रथमा	रुचिः	रुची	रुचयः
  द्वितीया	रुचिम्	रुची	रुचीन्
  तृतीया	रुचिना	रुचिभ्याम्	रुचिभिः
  चतुर्थी	रुचये	रुचिभ्याम्	रुचिभ्यः
  पञ्चमी	रुचेः	रुचिभ्याम्	रुचिभ्यः
  षष्ठी	रुचेः	रुच्योः	रुचीनाम्
  सप्तमी	रुचौ	रुच्योः	रुचिषु
  सम्बोधन	रुचे	रुची	रुचयः

  uncheckedskt-data 0.7.0, the corpus skt-mcp serves, generated

  i-stem masculine, प्रथमा बहुवचन nominative plural · the pattern हरि declines on

  1. हरि

  2. ↓1.3.7चुटू1.3.9तस्य लोपः

     हरि + अस्

  3. ↓7.3.109जसि च

     हरे + अस्

  4. ↓6.1.78एचोऽयवायावः

     हरय् + अस्

  5. ↓8.2.66ससजुषो रुः

     हरय् + रुँ

  6. ↓1.3.2उपदेशेऽजनुनासिक इत्1.3.9तस्य लोपः

     हरय् + र्

  7. ↓8.3.15खरवसानयोर्विसर्जनीयः

     हरयः

  uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

  The last line is the whole point of the stanza in one word. प्रत्यादिष्ट is what you do to a suitor you refuse — you turn him away — and Mallinātha reads it of the fighters' ornaments: the scars of Candrahāsa, Rāvaṇa's sword, have turned the lustre of their jewellery away, प्रत्यादिष्टा आभरणरुचिः येषाम्, outshining it so that the gold is refused like a rejected suitor. He will not leave it implicit: शस्त्रप्रहारा एव वीराणां भूषणम् इति भावः, 'the sense is that weapon-strokes are the ornament of heroes'. So the horses and elephants of the first two sentences are Alakā's magnificence, and the warriors of the third are what that magnificence is founded on — a war remembered in the scars its heroes wear instead of jewels.

  చివరి పంక్తి యావత్తు శ్లోకపు సారం ఒక్క పదంలో. ప్రత్యాదిష్ట అంటే తిరస్కరించిన వరునికి చేసేది — తఱిమివేయుట — మల్లినాథుడు దాన్ని వీరుల నగలగుఱించి చదువుతాడు: చన్ద్రహాస, రావణుని కత్తి, గాయాలు వారి నగల కాంతిని తఱిమివేశాయి, ప్రత్యాదిష్టా ఆభరణరుచిః యేషామ్‌, దాన్ని మించి, బంగారం తిరస్కరించబడిన వరునివలె తోసివేయబడింది. దాన్ని నిగూఢంగా వదలడు: శస్త్రప్రహారా ఏవ వీరాణాం భూషణమ్‌ ఇతి భావః, 'ఆయుధపు దెబ్బలే వీరుల భూషణమని భావం'. కావున మొదటి రెండు వాక్యాల గుఱ్ఱాలు, ఏనుగులు అలకా వైభవం, మూడవదాని వీరులు ఆ వైభవం నిలిచిన పునాది — నగలకు బదులు దాని వీరులు ధరించే గాయాలలో గుర్తుంచుకోబడిన యుద్ధం.

  • Mallinātha, Sañjīvinī — 2.13: śastraprahārā eva vīrāṇāṃ bhūṣaṇam

• a-stem masculine, तृतीया बहुवचन instrumental plural

  चन्द्रहासव्रणाङ्कैः

  printed प्रत्यादिष्टाभरणरुचयश्चन्द्रहासव्रणाङ्कैः

  अङ्क

  marks — अङ्क is a brand, a stamp, a mark put on to be read; the word for a chapter of a play is the same. Mallinātha glosses चिह्नानि. **The instrumental is what does the outshining**: the scars are the agent of प्रत्यादिष्ट, so the last word of the stanza is what displaced the jewellery in its first

  a-stem masculine — The largest noun class, and the one every other declension gets compared against: यक्षः, यक्षौ, यक्षाः. · a-stem masculine, तृतीया बहुवचन instrumental plural

  अकारान्त पुंलिङ्ग

  	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
  प्रथमा	अङ्कः	अङ्कौ	अङ्काः
  द्वितीया	अङ्कम्	अङ्कौ	अङ्कान्
  तृतीया	अङ्केन	अङ्काभ्याम्	अङ्कैः
  चतुर्थी	अङ्काय	अङ्काभ्याम्	अङ्केभ्यः
  पञ्चमी	अङ्कात्	अङ्काभ्याम्	अङ्केभ्यः
  षष्ठी	अङ्कस्य	अङ्कयोः	अङ्कानाम्
  सप्तमी	अङ्के	अङ्कयोः	अङ्केषु
  सम्बोधन	अङ्क	अङ्कौ	अङ्काः

  uncheckedskt-data 0.7.0, the corpus skt-mcp serves, generated

  a-stem masculine, तृतीया बहुवचन instrumental plural · the pattern राम declines on

  1. राम

  2. ↓7.1.9अतो भिस ऐस्

     राम + ऐस्

  3. ↓6.1.88वृद्धिरेचि

     रामैस्

  4. ↓8.2.66ससजुषो रुः

     रामैरुँ

  5. ↓1.3.2उपदेशेऽजनुनासिक इत्1.3.9तस्य लोपः

     रामैर्

  6. ↓8.3.15खरवसानयोर्विसर्जनीयः

     रामैः

  uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

३अन्वयthe words in prose order

४भावार्थthe sense of the whole

५अलंकारthe figure