लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

back to the poem
← प्रकरण 18

3.1.78

रुधादिभ्यः श्नम्

लघुसिद्धान्तकौमुदी 665 · प्रकरण 18, which opens at रुधादिभ्यः श्नम् · rule 1 of 7 in it

after रुध् and the rest of the seventh class the present marker शप् is replaced by श्नम्

After रुध् "to obstruct" and the roots that head its list — the रुधादि or seventh class — the present marker शप् (the thematic अ the first class inserts) is replaced by श्नम्. The श् only marks the affix; what enters is नम्, a nasal न set in before the last vowel of the root. रुध् + श्नम् → रुनध्, and with the third-person ending रुणद्धि "obstructs".

  • Aṣṭādhyāyī — 3.1.78 रुधादिभ्यः श्नम्
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 665 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

॥ {$ {! 1 रुधिर् !} आवरणे $} (धातुपाठे <{07.0001}>) ॥ शपोऽपवादः। रुणद्धि। श्नसोरल्लोपः। रुन्धः। रुन्धन्ति। रुणत्सि। रुन्धः। रुन्ध। रुणध्मि। रुन्ध्वः। रुन्ध्मः। रुन्धे। रुन्धाते। रुन्धते। रुन्त्से। रुन्धाथे। रुन्ध्वे। रुन्धे। रुन्ध्वहे। रुन्ध्महे। रुरोध, रुरुधे। रोद्धासि, रोद्धासे। रोत्स्यसि, रोत्स्यसे। रोत्स्यति, रोत्स्यते। रुणद्धु, रुन्धात्। रुन्धाम्। रुन्धन्तु। रुन्धि। रुणधानि। रुणधाव। रुणधाम। रुन्धाम्। रुन्धाताम्। रुन्धताम्। रुन्त्स्व। रुणधै। रुणधावहै। रुणधामहै। अरुणत्, अरुणद्। अरुन्धताम्। अरुन्धन्। अरुणः, अरुणत्, अरुणद्। अरुन्ध। अरुन्धाताम्। अरुन्धत। अरुन्धाः। रुन्ध्यात्। रुन्धीत। रुध्यात्, रुत्सीष्ट। अरुधत्, अरौत्सीत्। अरुद्ध। अरुत्साताम्। अरुत्सत। अरोत्स्यत्, अरौत्सीत्। अरुद्ध। अरुत्साताम्। अरुत्सत। अरोत्स्यत्, अरोत्स्यत॥ {$ {! 2 भिदिर् !} विदारणे $} (धातुपाठे <{07.0002}>) ॥ {$ {! 3 छिदिर् !} द्वैधीकरणे $} (धातुपाठे <{07.0003}>) ॥ {$ {! 4 युजिर् !} योगे $} (धातुपाठे <{07.0007}>)॥ {$ {! 5 रिचिर् !} विरेचने $} (धातुपाठे <{07.0004}>) ॥ रिणक्ति, रिङ्क्ते। रिरेच। रेक्ता रेक्ष्यति अरिणक्। अरिचत्, अरैक्षीत्, अरिक्त॥ {$ {! 6 विचिर् !} पृथग्भावे $} (धातुपाठे <{07.0005}>) ॥ विनक्ति विङ्क्ते॥ {$ {! 7 क्षुदिर् !} संपेषणे $} (धातुपाठे <{07.0006}>) ॥ क्षुणत्ति, क्षुन्ते। क्षोत्ता॥ अक्षुदत्, अक्षौत्सीत्, अक्षुत्त। ॥ {$ {! 8 उच्छृदिर् !} दीप्तिदेवनयोः $} (धातुपाठे <{07.0008}>) ॥ छृणत्ति छृन्ते। चच्छर्द। सेऽसिचीति वेट्। चच्छृदिषे, चच्छृत्से। छर्दिता। छर्दिष्यति, छर्त्स्यति। अच्छृदत्, अच्छर्दीत्, अच्छर्दिष्ट॥ {$ {! 9 उत्तृदिर् !} हिंसानादरयोः $} (धातुपाठे <{07.0009}>) ॥ तृणत्ति, तृन्ते॥ {$ {! 10 कृती !} वेष्टने $} (धातुपाठे <{07.0010}>) ॥ कृणत्ति॥ {$ {! 11-12 तृह, हिसि !} हिंसायाम् $} (धातुपाठे <{07.0018}>, <{07.0019}>) ॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

1 derivation stand on it

1 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

  1. రూపం చెప్పండి · produce the form

    रुध् (7వ గణం, लट्) యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?

    Produce the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of रुध् (class 7, लट्).

    the answer is रुणद्धि.

    रुणद्धि అనేది लट्లో रुध् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.

    रुणद्धि is the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of रुध् in the लट्.

  2. రూపం పేరు చెప్పండి · name the form

    रुणद्धि (रुध्, लट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?

    What person and number is रुणद्धि (रुध्, लट् parasmaipada)?

    the answer is third person singular.

    रुणद्धि అనేది लट्లో रुध् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन.

    रुणद्धि is the third person singular of रुध् in the लट्.

  3. సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule

    रुणद्धि సాధనలో रुध् + ति ను रुनध् + ति గా మార్చే సూత్రం ఏది?

    In deriving रुणद्धि, which rule takes रुध् + ति to रुनध् + ति?

    the answer is 3.1.78 रुधादिभ्यः श्नम्.

    3.1.78 रुधादिभ्यः श्नम्: रुध् + ति → रुनध् + ति.

    3.1.78 रुधादिभ्यः श्नम्: रुध् + ति → रुनध् + ति.