लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति

लघुसिद्धान्तकौमुदी 333 · प्रकरण 8, which opens at हो ढः · rule 84 of 108 in it

a consonant-final root that is not इदित् drops its penultimate nasal before a कित् or ङित् affix

A root that ends in a consonant and is not an इदित् root — one not taught with a short इ as its nasal marker — loses the nasal in its penultimate position (its उपधा, the sound before the last) when an affix marked with the tag क् or ङ् follows. Such affixes are the "weak" ones that do not strengthen the root, so the root thins by shedding its न् or म्. So बन्ध् "to bind" gives बद्धा "bound", the न् dropping before the क्त suffix — the poem's बद्धा; the same thins ग्रन्थ् to ग्रथितम् "strung" and सन्ज् to संसक्ताभिः "clinging".

Aṣṭādhyāyī — 6.4.24 अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति
Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 333 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

हलन्तानामनिदितामङ्गानामुपधाया नस्य लोपः किति ङिति। नुम्। संयोगान्तस्य लोपः। नस्य कुत्वेन ङः। प्राङ्। प्राञ्चौ। प्राञ्चः॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

3 derivations stand on it

4 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
संसक्ताभिः సాధనలో सम् + सन्ज् + त + आ + भिस् ను सम् + सज् + त + आ + भिस् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving संसक्ताभिः, which rule takes सम् + सन्ज् + त + आ + भिस् to सम् + सज् + त + आ + भिस्?
the answer is 6.4.24 अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति.
6.4.24 अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति: सम् + सन्ज् + त + आ + भिस् → सम् + सज् + त + आ + भिस्.
6.4.24 अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति: सम् + सन्ज् + त + आ + भिस् → सम् + सज् + त + आ + भिस्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
ग्रथितम् సాధనలో ग्रन्थ् + इ + त + अम् ను ग्रथ् + इ + त + अम् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving ग्रथितम्, which rule takes ग्रन्थ् + इ + त + अम् to ग्रथ् + इ + त + अम्?
the answer is 6.4.24 अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति.
6.4.24 अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति: ग्रन्थ् + इ + त + अम् → ग्रथ् + इ + त + अम्.
6.4.24 अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति: ग्रन्थ् + इ + त + अम् → ग्रथ् + इ + त + अम्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
बद्धा సాధనలో बन्ध् + त + आ + स् ను बध् + त + आ + स् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving बद्धा, which rule takes बन्ध् + त + आ + स् to बध् + त + आ + स्?
the answer is 6.4.24 अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति.
6.4.24 अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति: बन्ध् + त + आ + स् → बध् + त + आ + स्.
6.4.24 अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति: बन्ध् + त + आ + स् → बध् + त + आ + स्.