लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

इकोऽचि विभक्तौ

लघुसिद्धान्तकौमुदी 244 · प्रकरण 7, which opens at अतोऽम् · rule 12 of 17 in it

an इक्-ending neuter takes नुम् before a vowel-initial case-ending

A neuter noun whose stem ends in इक् — one of the vowels इ, उ, ऋ or ऌ, short or long — takes the augment नुम् (a न् set in after the stem's last vowel) before any case-ending that begins with a vowel. So मधु, 'wine', becomes मधुन् before the genitive-singular ending अस्, and once the ending joins, the word is मधुनः, 'of wine' (2.35). The same augment gives वारि, 'water', its instrumental वारिणा, 'by water', its genitive वारिणः, 'of water', and its nominative dual वारिणी. It is why an इ- or उ-ending neuter shows a न् in just the cases whose ending opens with a vowel and none where the ending opens with a consonant — वारिभ्याम्, without the न्.

Aṣṭādhyāyī — 7.1.73 इकोऽचि विभक्तौ
Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 244 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

इगन्तस्य क्लीबस्य नुमचि विभक्तौ। वारिणी। वारीणि। न लुमतेत्यस्यानित्यत्वात्पक्षे संबुद्धिनिमित्तो गुणः। हे वारे, हे वारि। आङो ना,वारिणा । घेर्ङितीति गुणे प्राप्ते <<वृद्ध्यौत्त्वतृज्वद्भावगुणेभ्यो नुम् पूर्वविप्रतिषेधेन>> (वार्त्तिकम्)। वारिणे। वारिणः। वारिणोः। नुमचिरेति नुट्। वारीणाम्। वारिणि। हलादौ हरिवत्॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

2 derivations stand on it

2 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

రూపం చెప్పండి · produce the form
मधु (उकारान्त नपुंसकलिङ्ग) యొక్క षष्ठी एकवचन రూపం ఏది?
Produce the genitive singular (षष्ठी एकवचन) of मधु (उकारान्त नपुंसकलिङ्ग).
the answer is मधुनः.
मधु యొక్క षष्ठी एकवचन రూపం मधुनः.
मधुनः is the genitive singular (षष्ठी एकवचन) of मधु.
రూపం చెప్పండి · produce the form
वस्तु (उकारान्त नपुंसकलिङ्ग) యొక్క सप्तमी एकवचन రూపం ఏది?
Produce the locative singular (सप्तमी एकवचन) of वस्तु (उकारान्त नपुंसकलिङ्ग).
the answer is वस्तुनि.
वस्तु యొక్క सप्तमी एकवचन రూపం वस्तुनि.
वस्तुनि is the locative singular (सप्तमी एकवचन) of वस्तु.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
वस्तुनि (वस्तु, उकारान्त नपुंसकलिङ्ग) ఏ విభక్తి, ఏ వచనం?
What case and number is वस्तुनि (वस्तु, उकारान्त नपुंसकलिङ्ग)?
the answer is सप्तमी एकवचन locative singular.
वस्तुनि అనేది वस्तु యొక్క सप्तमी एकवचन.
वस्तुनि is the locative singular (सप्तमी एकवचन) of वस्तु.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
मधुनः సాధనలో मधुन् + अस् అనే అడుగును ఇచ్చే సూత్రం ఏది?
In deriving मधुनः, which rule gives the step मधुन् + अस्?
the answer is 7.1.73 इकोऽचि विभक्तौ.
7.1.73 इकोऽचि विभक्तौ मधुन् + अस् అనే అడుగును ఇస్తుంది.
7.1.73 इकोऽचि विभक्तौ gives the step मधुन् + अस्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
मधुनि సాధనలో मधुन् + इ అనే అడుగును ఇచ్చే సూత్రం ఏది?
In deriving मधुनि, which rule gives the step मधुन् + इ?
the answer is 7.1.73 इकोऽचि विभक्तौ.
7.1.73 इकोऽचि विभक्तौ मधुन् + इ అనే అడుగును ఇస్తుంది.
7.1.73 इकोऽचि विभक्तौ gives the step मधुन् + इ.