लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

अतो दीर्घो यञि

लघुसिद्धान्तकौमुदी 388 · प्रकरण 12, which opens at लः कर्मणि च भावे चाकर्मकेभ्यः · rule 18 of 179 in it

a stem-final short अ is lengthened to आ before a सार्वधातुक ending beginning with य् or a nasal

A short अ at the end of a verb stem is lengthened to आ before a सार्वधातुक (present-system) ending that begins with a sound of the यञ् set — य् and the nasals व- म-न. The thematic अ that शप् gave the stem thus stretches before such an ending. So स्मर् + अ, before the first-person singular मि, lengthens to स्मरा + मि, giving स्मरामि "I remember" — the poem's स्मरामि; the same lifts इच्छामि "I wish" and उत्पश्यामि "I look up at". It is the rule that puts the long आ into the -आमि, -आमः, -आवः of the present.

Aṣṭādhyāyī — 7.3.101 अतो दीर्घो यञि
Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 388 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

अतोऽङ्गस्य दीर्घो यञादौ सार्वधातुके। भवामि। भवावः। भवामः। स भवति। तौ भवतः। ते भवन्ति। त्वं भवसि। युवां भवथः। यूयं भवथ। अहं भवामि। आवां भवावः। वयं भवामः॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

6 derivations stand on it

8 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
पश्यामि (दृश्, लट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is पश्यामि (दृश्, लट् parasmaipada)?
the answer is first person singular.
पश्यामि అనేది लट्లో दृश् యొక్క उत्तमपुरुष एकवचन.
पश्यामि is the first person singular of दृश् in the लट्.
రూపం చెప్పండి · produce the form
स्मृ (1వ గణం, लट्) యొక్క उत्तमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?
Produce the first person singular (उत्तमपुरुष एकवचन) active of स्मृ (class 1, लट्).
the answer is स्मरामि.
स्मरामि అనేది लट्లో स्मृ యొక్క उत्तमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.
स्मरामि is the first person singular (उत्तमपुरुष एकवचन) active of स्मृ in the लट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
स्मरामि (स्मृ, लट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is स्मरामि (स्मृ, लट् parasmaipada)?
the answer is first person singular.
स्मरामि అనేది लट्లో स्मृ యొక్క उत्तमपुरुष एकवचन.
स्मरामि is the first person singular of स्मृ in the लट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
वेक्ष्यावः (विश्, लृट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is वेक्ष्यावः (विश्, लृट् parasmaipada)?
the answer is first person dual.
वेक्ष्यावः అనేది लृट्లో विश् యొక్క उत्तमपुरुष द्विवचन.
वेक्ष्यावः is the first person dual of विश् in the लृट्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
उत्पश्यामि సాధనలో उद् + पश्य + अ + मि ను उद् + पश्य + आ + मि గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving उत्पश्यामि, which rule takes उद् + पश्य + अ + मि to उद् + पश्य + आ + मि?
the answer is 7.3.101 अतो दीर्घो यञि.
7.3.101 अतो दीर्घो यञि: उद्पश्य తరువాత अ → आ.
7.3.101 अतो दीर्घो यञि: after उद्पश्य, अ becomes आ.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
स्मरामि సాధనలో स्मर् + अ + मि ను स्मर् + आ + मि గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving स्मरामि, which rule takes स्मर् + अ + मि to स्मर् + आ + मि?
the answer is 7.3.101 अतो दीर्घो यञि.
7.3.101 अतो दीर्घो यञि: स्मर् తరువాత अ → आ.
7.3.101 अतो दीर्घो यञि: after स्मर्, अ becomes आ.