लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति

लघुसिद्धान्तकौमुदी 723 · प्रकरण 26, which opens at सुप आत्मनः क्यच् · rule 8 of 10 in it

a nasal-final root lengthens its penultimate vowel before क्वि or a झल्-initial क्ङित् affix

A root ending in a nasal (म् or न्) lengthens its penultimate vowel before the affix क्वि, or before a झल्-initial affix marked कित् or ङित्. श्रम् "to toil" + क्त gives श्राम् → and the nasal falling before त्, श्रान्त → विश्रान्तः "rested"; so too उद्भ्रान्तः "risen up whirling" and अतिक्रान्तः "gone past".

Aṣṭādhyāyī — 6.4.15 अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति
Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 723 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

अनुनासिकान्तस्योपधाया दीर्घः स्यात्क्वौ झलादौ च क्ङिति। इदमिवाचरति इदामति। राजेव राजानति। पन्था इव पथीनति॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

3 derivations stand on it

3 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
विश्रान्तः సాధనలో वि + श्रम् + त + स् ను वि + श्राम् + त + स् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving विश्रान्तः, which rule takes वि + श्रम् + त + स् to वि + श्राम् + त + स्?
the answer is 6.4.15 अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति.
6.4.15 अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति: वि + श्रम् + त + स् → वि + श्राम् + त + स्.
6.4.15 अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति: वि + श्रम् + त + स् → वि + श्राम् + त + स्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
उद्भ्रान्तः సాధనలో उद् + भ्रम् + त + स् ను उद् + भ्राम् + त + स् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving उद्भ्रान्तः, which rule takes उद् + भ्रम् + त + स् to उद् + भ्राम् + त + स्?
the answer is 6.4.15 अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति.
6.4.15 अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति: उद् + भ्रम् + त + स् → उद् + भ्राम् + त + स्.
6.4.15 अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति: उद् + भ्रम् + त + स् → उद् + भ्राम् + त + स्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
अतिक्रान्तः సాధనలో अति + क्रम् + त + स् ను अति + क्राम् + त + स् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving अतिक्रान्तः, which rule takes अति + क्रम् + त + स् to अति + क्राम् + त + स्?
the answer is 6.4.15 अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति.
6.4.15 अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति: अति + क्रम् + त + स् → अति + क्राम् + त + स्.
6.4.15 अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति: अति + क्रम् + त + स् → अति + क्राम् + त + स्.