लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

ॠत इद्धातोः

लघुसिद्धान्तकौमुदी 659 · प्रकरण 17, which opens at तुदादिभ्यः शः · rule 10 of 15 in it

a root ending in ॠ replaces that ॠ with इ

The stem of a root ending in ॠ (the long vocalic ऋ) has इ substituted for that ॠ. तॄ "to cross" becomes तिर् — the इ, with the र that the vocalic sound carries; before the क्त participle's न the इ lengthens (हलि च, [[8.2.77]]): तिर् → तीर् → तीर्ण, giving तीर्णः "crossed".

Aṣṭādhyāyī — 7.1.100 ॠत इद्धातोः
Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 659 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

ॠदन्तस्य धातोरङ्गस्य इत्स्यात्। किरति। चकार। चकरतुः। चकरुः। करीता, करिता। कीर्यात्॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

6 derivations stand on it

6 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
तीर्णः సాధనలో तॄ + त + स् ను तिर् + त + स् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving तीर्णः, which rule takes तॄ + त + स् to तिर् + त + स्?
the answer is 7.1.100 ॠत इद्धातोः.
7.1.100 ॠत इद्धातोः: त తరువాత ॄ → िर्.
7.1.100 ॠत इद्धातोः: after त, ॄ becomes िर्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
विशीर्णाम् సాధనలో वि + शॄ + त + आ + अम् ను वि + शिर् + त + आ + अम् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving विशीर्णाम्, which rule takes वि + शॄ + त + आ + अम् to वि + शिर् + त + आ + अम्?
the answer is 7.1.100 ॠत इद्धातोः.
7.1.100 ॠत इद्धातोः: विश తరువాత ॄ → िर्.
7.1.100 ॠत इद्धातोः: after विश, ॄ becomes िर्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
उद्गीर्णैः సాధనలో उद् + गॄ + त + भिस् ను उद् + गिर् + त + भिस् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving उद्गीर्णैः, which rule takes उद् + गॄ + त + भिस् to उद् + गिर् + त + भिस्?
the answer is 7.1.100 ॠत इद्धातोः.
7.1.100 ॠत इद्धातोः: उद्ग తరువాత ॄ → िर्.
7.1.100 ॠत इद्धातोः: after उद्ग, ॄ becomes िर्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
उत्तीर्य సాధనలో उद् + तॄ + य ను उद् + तिर् + य గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving उत्तीर्य, which rule takes उद् + तॄ + य to उद् + तिर् + य?
the answer is 7.1.100 ॠत इद्धातोः.
7.1.100 ॠत इद्धातोः: उद्त తరువాత ॄ → िर्.
7.1.100 ॠत इद्धातोः: after उद्त, ॄ becomes िर्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
अवतीर्णाम् సాధనలో अव + तॄ + त + आ + अम् ను अव + तिर् + त + आ + अम् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving अवतीर्णाम्, which rule takes अव + तॄ + त + आ + अम् to अव + तिर् + त + आ + अम्?
the answer is 7.1.100 ॠत इद्धातोः.
7.1.100 ॠत इद्धातोः: अवत తరువాత ॄ → िर्.
7.1.100 ॠत इद्धातोः: after अवत, ॄ becomes िर्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
अवकीर्णान् సాధనలో अव + कॄ + त + अस् ను अव + किर् + त + अस् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving अवकीर्णान्, which rule takes अव + कॄ + त + अस् to अव + किर् + त + अस्?
the answer is 7.1.100 ॠत इद्धातोः.
7.1.100 ॠत इद्धातोः: अवक తరువాత ॄ → िर्.
7.1.100 ॠत इद्धातोः: after अवक, ॄ becomes िर्.