लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

इषुगमियमां छः

लघुसिद्धान्तकौमुदी 502 · प्रकरण 12, which opens at लः कर्मणि च भावे चाकर्मकेभ्यः · rule 132 of 179 in it

इष्, गम्, यम् take छ् before a शित् affix

Three roots — इष् "to wish", गम् "to go", यम् "to restrain" — replace their final consonant with छ् (which then doubles to च्छ) before a शित् affix, an affix marked with श् such as the present marker श. So गम् becomes गच्छ, giving गच्छति "he goes", गच्छेः "you would go", and गच्छत्सु "among those going"; and इष् becomes इच्छ in इच्छामि "I wish".

Aṣṭādhyāyī — 7.3.77 इषुगमियमां छः
Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 502 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

एषां छः स्यात् शिति। गच्छति। जगाम॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

4 derivations stand on it

5 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

రూపం చెప్పండి · produce the form
गम् (1వ గణం, विधिलिङ्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?
Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of गम् (class 1, विधिलिङ्).
the answer is गच्छेः.
गच्छेः అనేది विधिलिङ्లో गम् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.
गच्छेः is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of गम् in the विधिलिङ्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
गच्छेः (गम्, विधिलिङ् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is गच्छेः (गम्, विधिलिङ् parasmaipada)?
the answer is second person singular.
गच्छेः అనేది विधिलिङ्లో गम् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.
गच्छेः is the second person singular of गम् in the विधिलिङ्.
రూపం చెప్పండి · produce the form
गम् (1వ గణం, लट्) యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?
Produce the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of गम् (class 1, लट्).
the answer is गच्छति.
गच्छति అనేది लट्లో गम् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.
गच्छति is the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of गम् in the लट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
गच्छति (गम्, लट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is गच्छति (गम्, लट् parasmaipada)?
the answer is third person singular.
गच्छति అనేది लट्లో गम् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन.
गच्छति is the third person singular of गम् in the लट्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
गच्छेः సాధనలో गम् + अ + यास् + स् ను गछ् + अ + यास् + स् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving गच्छेः, which rule takes गम् + अ + यास् + स् to गछ् + अ + यास् + स्?
the answer is 7.3.77 इषुगमियमां छः.
7.3.77 इषुगमियमां छः: ग తరువాత म → छ.
7.3.77 इषुगमियमां छः: after ग, म becomes छ.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
गच्छत्सु సాధనలో गम् + अ + अत् + सु ను गछ् + अ + अत् + सु గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving गच्छत्सु, which rule takes गम् + अ + अत् + सु to गछ् + अ + अत् + सु?
the answer is 7.3.77 इषुगमियमां छः.
7.3.77 इषुगमियमां छः: ग తరువాత म → छ.
7.3.77 इषुगमियमां छः: after ग, म becomes छ.