लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
a ह् becomes ढ् before a झल् and at the end of a word
A ह् is replaced by ढ् before a झल् (an obstruent) and at the end of a word (padānta). So लिह् "licking" at a word-end passes through लिढ् and comes out as लिट् or लिड् (by the pause and voicing rules that follow); दुह् + त begins the road to दुग्ध the same way. It is the first step that turns a root-final ह् into a stop, before ष्टुत्व and the voicing rules finish the cluster.
- Aṣṭādhyāyī — 8.2.31 हो ढः
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 250 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
हस्य ढः स्याज्झलि पदान्ते च। लिट्, लिड्। लिहौ। लिहः। लिड्भ्याम्। लिट्त्सु, लिट्सु॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
8 derivations stand on it
8 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
రూపం చెప్పండి · produce the form
वह् (1వ గణం, लृट्) యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?
Produce the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of वह् (class 1, लृट्).
the answer is वक्ष्यति.
वक्ष्यति అనేది लृट्లో वह् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.
वक्ष्यति is the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of वह् in the लृट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
वक्ष्यति (वह्, लृट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is वक्ष्यति (वह्, लृट् parasmaipada)?
the answer is third person singular.
वक्ष्यति అనేది लृट्లో वह् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन.
वक्ष्यति is the third person singular of वह् in the लृट्.
రూపం చెప్పండి · produce the form
वह् (1వ గణం, लृट्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?
Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of वह् (class 1, लृट्).
the answer is वक्ष्यसि.
वक्ष्यसि అనేది लृट्లో वह् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.
वक्ष्यसि is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of वह् in the लृट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
वक्ष्यसि (वह्, लृट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is वक्ष्यसि (वह्, लृट् parasmaipada)?
the answer is second person singular.
वक्ष्यसि అనేది लृट्లో वह् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.
वक्ष्यसि is the second person singular of वह् in the लृट्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
वक्ष्यति సాధనలో वह् + स्य + ति ను वढ् + स्य + ति గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving वक्ष्यति, which rule takes वह् + स्य + ति to वढ् + स्य + ति?
the answer is 8.2.31 हो ढः.
8.2.31 हो ढः: व తరువాత ह → ढ.
8.2.31 हो ढः: after व, ह becomes ढ.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
आरूढे సాధనలో आ + रुह् + त् + ए ను आ + रुढ् + त् + ए గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving आरूढे, which rule takes आ + रुह् + त् + ए to आ + रुढ् + त् + ए?
the answer is 8.2.31 हो ढः.
8.2.31 हो ढः: आरु తరువాత ह → ढ.
8.2.31 हो ढः: after आरु, ह becomes ढ.