लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

शप्श्यनोर्नित्यम्

लघुसिद्धान्तकौमुदी 365 · प्रकरण 10, which opens at अहन् · rule 4 of 4 in it

the नुम् augment is obligatory for a present participle on शप् or श्यन्

When the class-marker शप् (the thematic अ of the first, sixth and tenth classes) or श्यन् (the य of the fourth class) stands before the present-participle affix, the augment नुम् is added obligatorily (नित्यम्), not by option — so the participle's अत् always becomes अन्त्. The rule 7.1.80 allowed नुम् before the feminine ई and the neuter; this makes it fixed for these commonest classes. So सृप् "to creep" gives संसर्पन्त्याः "of her gliding", and अन्ज् "to anoint" व्यञ्जयन्ती "revealing", each with its अत् turned to अन्त् with no alternative.

Aṣṭādhyāyī — 7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्
Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 365 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

शप्श्यनोरात्परो यः शतुरवयवस्तदन्तस्य नित्वं नुम् शीनद्योः । पचन्ती । पचन्ति ॥ दीव्यत् । दीव्यन्ती । दीव्यन्ति ॥ धनुः । धनुषी । सान्तेति दीर्घः । नुम्विसर्जनीयेति षः । धनूंषि । धनुषा । धनुर्भ्याम् । एवं चक्षुर्हविरादयः ॥ पयः । पयसी । पयांसि । पयसा । पयोभ्याम् ॥ सुपुम् । सुपुंसी । सुपुमांसि ॥ अदः । विभक्तिकार्यम् । उत्वमत्वे । अमू । अमूनि । शेषं पुंवत् ॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

11 derivations stand on it

11 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
संसर्पन्त्याः సాధనలో सम् + सर्प् + अ + अत् + ई + अस् ను सम् + सर्प् + अ + अन्त् + ई + अस् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving संसर्पन्त्याः, which rule takes सम् + सर्प् + अ + अत् + ई + अस् to सम् + सर्प् + अ + अन्त् + ई + अस्?
the answer is 7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्.
7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्: सम् + सर्प् + अ + अत् + ई + अस् → सम् + सर्प् + अ + अन्त् + ई + अस्.
7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्: सम् + सर्प् + अ + अत् + ई + अस् → सम् + सर्प् + अ + अन्त् + ई + अस्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
व्यञ्जयन्ती సాధనలో व्य् + अन्ज् + ए + अ + अत् + ई + स् ను व्य् + अन्ज् + ए + अ + अन्त् + ई + स् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving व्यञ्जयन्ती, which rule takes व्य् + अन्ज् + ए + अ + अत् + ई + स् to व्य् + अन्ज् + ए + अ + अन्त् + ई + स्?
the answer is 7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्.
7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्: व्य् + अन्ज् + ए + अ + अत् + ई + स् → व्य् + अन्ज् + ए + अ + अन्त् + ई + स्.
7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्: व्य् + अन्ज् + ए + अ + अत् + ई + स् → व्य् + अन्ज् + ए + अ + अन्त् + ई + स्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
संसर्पन्त्या సాధనలో सम् + सर्प् + अ + अत् + ई + आ ను सम् + सर्प् + अ + अन्त् + ई + आ గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving संसर्पन्त्या, which rule takes सम् + सर्प् + अ + अत् + ई + आ to सम् + सर्प् + अ + अन्त् + ई + आ?
the answer is 7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्.
7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्: सम् + सर्प् + अ + अत् + ई + आ → सम् + सर्प् + अ + अन्त् + ई + आ.
7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्: सम् + सर्प् + अ + अत् + ई + आ → सम् + सर्प् + अ + अन्त् + ई + आ.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
विस्मरन्ती సాధనలో वि + स्मर् + अ + अत् + ई + स् ను वि + स्मर् + अ + अन्त् + ई + स् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving विस्मरन्ती, which rule takes वि + स्मर् + अ + अत् + ई + स् to वि + स्मर् + अ + अन्त् + ई + स्?
the answer is 7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्.
7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्: वि + स्मर् + अ + अत् + ई + स् → वि + स्मर् + अ + अन्त् + ई + स्.
7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्: वि + स्मर् + अ + अत् + ई + स् → वि + स्मर् + अ + अन्त् + ई + स्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
विन्यस्यन्ती సాధనలో विनि + अस् + य + अत् + ई + स् ను विनि + अस् + य + अन्त् + ई + स् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving विन्यस्यन्ती, which rule takes विनि + अस् + य + अत् + ई + स् to विनि + अस् + य + अन्त् + ई + स्?
the answer is 7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्.
7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्: विनि + अस् + य + अत् + ई + स् → विनि + अस् + य + अन्त् + ई + स्.
7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्: विनि + अस् + य + अत् + ई + स् → विनि + अस् + य + अन्त् + ई + स्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
आस्वादयन्ती సాధనలో आ + स्वाद् + ए + अ + अत् + ई + स् ను आ + स्वाद् + ए + अ + अन्त् + ई + स् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving आस्वादयन्ती, which rule takes आ + स्वाद् + ए + अ + अत् + ई + स् to आ + स्वाद् + ए + अ + अन्त् + ई + स्?
the answer is 7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्.
7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्: आ + स्वाद् + ए + अ + अत् + ई + स् → आ + स्वाद् + ए + अ + अन्त् + ई + स्.
7.1.81 शप्श्यनोर्नित्यम्: आ + स्वाद् + ए + अ + अत् + ई + स् → आ + स्वाद् + ए + अ + अन्त् + ई + स्.