लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

back to the poem
← प्रकरण 12

1.3.72

स्वरितञितः कर्त्रभिप्राये क्रियाफले

लघुसिद्धान्तकौमुदी 377 · प्रकरण 12, which opens at लः कर्मणि च भावे चाकर्मकेभ्यः · rule 7 of 179 in it

a root marked स्वरितेत् or ञित् takes आत्मनेपद when the fruit is the agent's

A root taught with a स्वरित इत् (स्वरितेत् — an indicatory sound in the swung tone) or with ञ् as an इत् (ञित्) takes आत्मनेपद, the middle endings, when the fruit of the action falls to the agent themselves (कर्त्रभिप्राय क्रियाफल — "the result meant for the doer"). Such a root is उभयपद, able to take either set; this rule sends it to the middle when the doer acts for their own sake. कृ "make" is marked so, and चक्रे "he made (for himself)" takes the middle by this rule, where the same act done for another would take the active. The derivation names it where it chooses the middle.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.3.72 स्वरितञितः कर्त्रभिप्राये क्रियाफले
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 377 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

स्वरितेतो ञितश्च धातोरात्मनेपदं स्यात्कर्तृगामिनि क्रियाफले ॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

10 derivations stand on it

10 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

  1. రూపం చెప్పండి · produce the form

    कृ (8వ గణం, लिट्) యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం ఏది?

    Produce the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) middle of कृ (class 8, लिट्).

    the answer is चक्रे.

    चक्रे అనేది लिट्లో कृ యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం.

    चक्रे is the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) middle of कृ in the लिट्.

  2. రూపం చెప్పండి · produce the form

    याच् (1వ గణం, लिट्) యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం ఏది?

    Produce the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) middle of याच् (class 1, लिट्).

    the answer is ययाचे.

    ययाचे అనేది लिट्లో याच् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం.

    ययाचे is the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) middle of याच् in the लिट्.

  3. రూపం చెప్పండి · produce the form

    नी (1వ గణం, विधिलिङ्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం ఏది?

    Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of नी (class 1, विधिलिङ्).

    the answer is नयेथाः.

    नयेथाः అనేది विधिलिङ्లో नी యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం.

    नयेथाः is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of नी in the विधिलिङ्.

  4. రూపం పేరు చెప్పండి · name the form

    नयेथाः (नी, विधिलिङ् atmanepada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?

    What person and number is नयेथाः (नी, विधिलिङ् atmanepada)?

    the answer is second person singular.

    नयेथाः అనేది विधिलिङ्లో नी యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.

    नयेथाः is the second person singular of नी in the विधिलिङ्.

  5. రూపం పేరు చెప్పండి · name the form

    मोक्ष्यन्ते (मुच्, लृट् atmanepada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?

    What person and number is मोक्ष्यन्ते (मुच्, लृट् atmanepada)?

    the answer is third person plural.

    मोक्ष्यन्ते అనేది लृट्లో मुच् యొక్క प्रथमपुरुष बहुवचन.

    मोक्ष्यन्ते is the third person plural of मुच् in the लृट्.

  6. రూపం చెప్పండి · produce the form

    भज् (1వ గణం, विधिलिङ्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం ఏది?

    Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of भज् (class 1, विधिलिङ्).

    the answer is भजेथाः.

    भजेथाः అనేది विधिलिङ्లో भज् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం.

    भजेथाः is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of भज् in the विधिलिङ्.