लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति

लघुसिद्धान्तकौमुदी 557 · प्रकरण 13, which opens at अदिप्रभृतिभ्यः शपः · rule 8 of 53 in it

certain roots lose their final nasal before a झल्-initial कित्/ङित् affix

A set of roots loses its final nasal before an affix that begins with a झल् (a stop or sibilant) and is marked with a silent क् or ङ् (a weak affix). The set is the roots taught with a low pitch (anudātta) — यम्, रम्, नम्, गम्, हन्, मन् and their like — together with वन् and the तनादि roots (तन् and its group). गम् "to go" before the gerund क्त्वा, which begins with the झल् त and is कित्, drops its म्: गम् + त्वा → ग + त्वा → गत्वा "having gone"; नम् "to bend" likewise gives नत "bowed".

Aṣṭādhyāyī — 6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिकलोपो झलि क्ङिति
Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 557 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

अनुनासिकान्तानामेषां वनतेश्च लोपः स्याज्झलादौ किति ङिति परे। यमिरमिनमिगमिहनिमन्यतयोऽनुदात्तोपदेशाः। तनु क्षणु क्षिणु ऋणु तृणु घृणु वनु मनु तनोत्यादयः। हतः। घ्नन्ति। हंसि। हथः। हथ। हन्मि। हन्वः। हन्मः। जघान। जघ्नतुः। जघ्नुः॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

13 derivations stand on it

15 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
परिगतम् సాధనలో परि + गम् + त + अम् ను परि + ग + त + अम् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving परिगतम्, which rule takes परि + गम् + त + अम् to परि + ग + त + अम्?
the answer is 6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति.
6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति: परि + गम् + त + अम् → परि + ग + त + अम्.
6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति: परि + गम् + त + अम् → परि + ग + त + अम्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
गत्वा సాధనలో गम् + त्वा ను ग + त्वा గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving गत्वा, which rule takes गम् + त्वा to ग + त्वा?
the answer is 6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति.
6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति: गम् + त्वा → ग + त्वा.
6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति: गम् + त्वा → ग + त्वा.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
गतानाम् సాధనలో गम् + त + न् + आम् ను ग + त + न् + आम् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving गतानाम्, which rule takes गम् + त + न् + आम् to ग + त + न् + आम्?
the answer is 6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति.
6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति: गम् + त + न् + आम् → ग + त + न् + आम्.
6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति: गम् + त + न् + आम् → ग + त + न् + आम्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
परिणताम् సాధనలో परि + नम् + त + आ + अम् ను परि + न + त + आ + अम् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving परिणताम्, which rule takes परि + नम् + त + आ + अम् to परि + न + त + आ + अम्?
the answer is 6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति.
6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति: परि + नम् + त + आ + अम् → परि + न + त + आ + अम्.
6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति: परि + नम् + त + आ + अम् → परि + न + त + आ + अम्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
अवनते సాధనలో अव + नम् + त + इ ను अव + न + त + इ గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving अवनते, which rule takes अव + नम् + त + इ to अव + न + त + इ?
the answer is 6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति.
6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति: अव + नम् + त + इ → अव + न + त + इ.
6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति: अव + नम् + त + इ → अव + न + त + इ.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
गतः సాధనలో गम् + त + स् ను ग + त + स् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving गतः, which rule takes गम् + त + स् to ग + त + स्?
the answer is 6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति.
6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति: गम् + त + स् → ग + त + स्.
6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिक लोपो झलि क्ङिति: गम् + त + स् → ग + त + स्.