लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

इदितो नुम् धातोः

लघुसिद्धान्तकौमुदी 461 · प्रकरण 12, which opens at लः कर्मणि च भावे चाकर्मकेभ्यः · rule 91 of 179 in it

a root marked with a silent इ takes the nasal augment नुम्

A root that carries a short इ as a silent marker — an इत्, a letter hung on the root in the teaching only to signal a rule and then dropped — is called इदित्. Such a root takes the augment नुम्, a न् placed after its last vowel, so that it lands before the final consonant. So वदि becomes वन्द् "to praise", लिगि becomes लिङ्ग् "to embrace", लबि becomes लम्ब् "to hang", खडि becomes खण्ड् "to break". The नुम्-न् then surfaces as the nasal that matches the following sound. The poem walks वन्द्यैः "with those worthy of praise" out of वदि this way, आलिङ्ग्य "having embraced" out of लिगि, and लम्बमानस्य "of the one hanging" out of लबि.

Aṣṭādhyāyī — 7.1.58 इदितो नुम् धातोः
Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 461 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

नन्दति। ननन्द। नन्दिता। नन्दिष्यति। नन्दतु। अनन्दत्। नन्देत्। नन्द्यात्। अनन्दीत्। अनन्दिष्यत्। ॥ {$ {! 9 अर्च !} पूजायाम् $} (धातुपाठे <{01.0232}>) ॥ अर्चति॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

13 derivations stand on it

14 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

రూపం చెప్పండి · produce the form
काङ्क्ष् (1వ గణం, लट्) యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?
Produce the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of काङ्क्ष् (class 1, लट्).
the answer is काङ्क्षति.
काङ्क्षति అనేది लट्లో काङ्क्ष् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.
काङ्क्षति is the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of काङ्क्ष् in the लट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
काङ्क्षति (काङ्क्ष्, लट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is काङ्क्षति (काङ्क्ष्, लट् parasmaipada)?
the answer is third person singular.
काङ्क्षति అనేది लट्లో काङ्क्ष् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन.
काङ्क्षति is the third person singular of काङ्क्ष् in the लट्.
రూపం చెప్పండి · produce the form
शङ्क् (1వ గణం, लट्) యొక్క उत्तमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం ఏది?
Produce the first person singular (उत्तमपुरुष एकवचन) middle of शङ्क् (class 1, लट्).
the answer is शङ्के.
शङ्के అనేది लट्లో शङ्क् యొక్క उत्तमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం.
शङ्के is the first person singular (उत्तमपुरुष एकवचन) middle of शङ्क् in the लट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
शङ्के (शङ्क्, लट् atmanepada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is शङ्के (शङ्क्, लट् atmanepada)?
the answer is first person singular.
शङ्के అనేది लट्లో शङ्क् యొక్క उत्तमपुरुष एकवचन.
शङ्के is the first person singular of शङ्क् in the लट्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
आलिङ्ग्य సాధనలో लिग् ను लिन्ग् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving आलिङ्ग्य, which rule takes लिग् to लिन्ग्?
the answer is 7.1.58 इदितो नुम् धातोः.
7.1.58 इदितो नुम् धातोः: लिग् → लिन्ग्.
7.1.58 इदितो नुम् धातोः: लिग् → लिन्ग्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
वन्द्यैः సాధనలో वद् ను वन्द् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving वन्द्यैः, which rule takes वद् to वन्द्?
the answer is 7.1.58 इदितो नुम् धातोः.
7.1.58 इदितो नुम् धातोः: वद् → वन्द्.
7.1.58 इदितो नुम् धातोः: वद् → वन्द्.