लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः

लघुसिद्धान्तकौमुदी 306 · प्रकरण 8, which opens at हो ढः · rule 57 of 108 in it

certain roots and श/छ finals become ष् before a झल् or at word-end

The roots व्रश्च्, भ्रस्ज्, सृज्, मृज्, यज्, राज्, भ्राज् and any stem ending in छ or श have their final sound replaced by ष् before a झल् (an obstruent) or at पदान्त, the end of a word: राज् → राट्/राड् — the ष् then hardens by jaśtva and cartva — विश्वसृज् → विश्वसृट्. It is the rule that turns these palatals and the श/छ into a retroflex before a stop or a pause.

Aṣṭādhyāyī — 8.2.36 व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः
Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 306 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

झलि पदान्ते च। जश्त्वचर्त्वे। राट्, राड्। राजौ। राजः। राड्भ्याम्॥ एवं विभ्राट्, देवेट्, विश्वसृट्॥ <<परौ व्रजेः षः पदान्ते>> (वार्त्तिकम्) । परावुपपदे व्रजेः क्विप् स्याद्दीर्घश्च पदान्ते षत्वमपि। परिव्राट्। परिव्राजौ॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

11 derivations stand on it

15 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

రూపం చెప్పండి · produce the form
दृश् (1వ గణం, लृट्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?
Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of दृश् (class 1, लृट्).
the answer is द्रक्ष्यसि.
द्रक्ष्यसि అనేది लृट्లో दृश् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.
द्रक्ष्यसि is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of दृश् in the लृट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
द्रक्ष्यसि (दृश्, लृट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is द्रक्ष्यसि (दृश्, लृट् parasmaipada)?
the answer is second person singular.
द्रक्ष्यसि అనేది लृट्లో दृश् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.
द्रक्ष्यसि is the second person singular of दृश् in the लृट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
वेक्ष्यावः (विश्, लृट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is वेक्ष्यावः (विश्, लृट् parasmaipada)?
the answer is first person dual.
वेक्ष्यावः అనేది लृट्లో विश् యొక్క उत्तमपुरुष द्विवचन.
वेक्ष्यावः is the first person dual of विश् in the लृट्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
दिक्षु సాధనలో दिष् + सु అనే అడుగును ఇచ్చే సూత్రం ఏది?
In deriving दिक्षु, which rule gives the step दिष् + सु?
the answer is 8.2.36 व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः.
8.2.36 व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः दिष् + सु అనే అడుగును ఇస్తుంది.
8.2.36 व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः gives the step दिष् + सु.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
द्रक्ष्यसि సాధనలో द्रश् + स्य + सि ను द्रष् + स्य + सि గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving द्रक्ष्यसि, which rule takes द्रश् + स्य + सि to द्रष् + स्य + सि?
the answer is 8.2.36 व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः.
8.2.36 व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः: द्र తరువాత श → ष.
8.2.36 व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः: after द्र, श becomes ष.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
दृष्ट्वा సాధనలో दृश् + त्वा ను दृष् + त्वा గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving दृष्ट्वा, which rule takes दृश् + त्वा to दृष् + त्वा?
the answer is 8.2.36 व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः.
8.2.36 व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः: दृ తరువాత श → ष.
8.2.36 व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः: after दृ, श becomes ष.