लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
8.4.55
खरि च
लघुसिद्धान्तकौमुदी 74 · प्रकरण 3, which opens at स्तोः श्चुना श्चुः · rule 13 of 41 in it
a झल् becomes a चर् before a खर्
Before a खर् (a voiceless consonant) a झल् (an obstruent) is replaced by the matching चर् — its voiceless unaspirated counterpart: उद् + स्थानम् → उत्थानम्, उद् + तम्भनम् → उत्तम्भनम्. It is the cartva that unvoices a stop before a following voiceless sound, the counterpart of the jaśtva that voices one before a voiced sound.
- Aṣṭādhyāyī — 8.4.55 खरि च
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 74 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
खरि झलां चरः स्युः । इत्युदो दस्य तः। उत्थानम्। उत्तम्भनम्॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
20 derivations stand on it
22 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- प्रमत्तः1.1
- अबलाविप्रयुक्तः1.2
- सम्पत्स्यन्ते1.11
- उत्पत1.14
- आपत्स्यते1.15
- उत्पश्यामि1.22
- सम्पत्स्यन्ते1.23
- दिक्षु1.24
- उत्पाट्य1.33
- लप्स्यसे1.36
- लप्स्यते1.42
- उत्तीर्य1.49
- संसक्ताभिः1.58
- उत्पश्यामि1.61
- आक्षिपत्सु2.7
- उत्पाद्य2.8
- प्रियतमभुजालिङ्गनोच्छ्वासितानाम्2.9
- गच्छत्सु2.23
- वियुक्तः2.41
- उत्पश्यामि2.44
- भित्त्वा2.47
- उत्थिते2.50
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
पत्स्यन्ते (पद्, लृट् atmanepada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is पत्स्यन्ते (पद्, लृट् atmanepada)?
the answer is third person plural.
पत्स्यन्ते అనేది लृट्లో पद् యొక్క प्रथमपुरुष बहुवचन.
पत्स्यन्ते is the third person plural of पद् in the लृट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
पत (पत्, लोट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is पत (पत्, लोट् parasmaipada)?
the answer is second person singular.
पत అనేది लोट्లో पत् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.
पत is the second person singular of पत् in the लोट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
पत्स्यते (पद्, लृट् atmanepada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is पत्स्यते (पद्, लृट् atmanepada)?
the answer is third person singular.
पत्स्यते అనేది लृट्లో पद् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन.
पत्स्यते is the third person singular of पद् in the लृट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
पश्यामि (दृश्, लट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is पश्यामि (दृश्, लट् parasmaipada)?
the answer is first person singular.
पश्यामि అనేది लट्లో दृश् యొక్క उत्तमपुरुष एकवचन.
पश्यामि is the first person singular of दृश् in the लट्.
రూపం చెప్పండి · produce the form
लभ् (1వ గణం, लृट्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం ఏది?
Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of लभ् (class 1, लृट्).
the answer is लप्स्यसे.
लप्स्यसे అనేది लृट्లో लभ् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం.
लप्स्यसे is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of लभ् in the लृट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
लप्स्यसे (लभ्, लृट् atmanepada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is लप्स्यसे (लभ्, लृट् atmanepada)?
the answer is second person singular.
लप्स्यसे అనేది लृट्లో लभ् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.
लप्स्यसे is the second person singular of लभ् in the लृट्.