लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
8.4.41
ष्टुना ष्टुः
लघुसिद्धान्तकौमुदी 64 · प्रकरण 3, which opens at स्तोः श्चुना श्चुः · rule 3 of 41 in it
an स् or dental becomes the matching retroflex (ष्टु) beside a ष् or retroflex
When an स् or a dental (the स्तु set: स् त थ द ध न) meets a ष् or a retroflex (the ष्टु set: ष् ट ठ ड ढ ण), the dental member is pulled back to its matching retroflex. So त् + ट → ट्ट (तट् + टीका → तट्टीका), स् beside ष becomes ष्, न् beside ण becomes ण्. It is the retroflex assimilation (ṣṭutva), the counterpart of the palatal श्चुत्व (8.4.40), and it shapes verb forms such as पेष्टा "he will grind" from पिष्.
- Aṣṭādhyāyī — 8.4.41 ष्टुना ष्टुः
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 64 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
स्तोः ष्टुना योगे ष्टुः स्यात् । रामष्षष्ठः । रामष्टीकते । पेष्टा । तट्टीका । चक्रिण्ढौकसे ॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
19 derivations stand on it
23 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- आरूढम्1.8
- आरूढे1.18
- दृष्ट्वा1.21
- अर्धरूढैः1.21
- पूर्वोद्दिष्टाम्1.30
- दृष्टे1.40
- निषण्णः1.54
- दृष्टे1.57
- दृष्ट्वा1.65
- अन्वेष्टव्यैः2.6
- कनकसिकतामुष्टिनिक्षेपगूढैः2.6
- ह्रीमूढानाम्2.7
- शङ्कास्पृष्टाः2.8
- संनिकृष्टम्2.16
- दृष्ट्वा2.20
- निषण्णः2.21
- जालमार्गप्रविष्टान्2.30
- स्पर्शक्लिष्टाम्2.32
- गाढोपगूढम्2.37
- स्पृष्टम्2.47
- दृष्टः2.51
- इष्टे2.52
- इष्टान्2.55
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
आरूढे సాధనలో आ + रुढ् + ध् + ए ను आ + रुढ् + ढ् + ए గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving आरूढे, which rule takes आ + रुढ् + ध् + ए to आ + रुढ् + ढ् + ए?
the answer is 8.4.41 ष्टुना ष्टुः.
8.4.41 ष्टुना ष्टुः: आरुढ् తరువాత ध → ढ.
8.4.41 ष्टुना ष्टुः: after आरुढ्, ध becomes ढ.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
दृष्ट्वा సాధనలో दृष् + त्वा ను दृष्ट्वा గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving दृष्ट्वा, which rule takes दृष् + त्वा to दृष्ट्वा?
the answer is 8.4.41 ष्टुना ष्टुः.
8.4.41 ष्टुना ष्टुः: दृष् తరువాత त → ट.
8.4.41 ष्टुना ष्टुः: after दृष्, त becomes ट.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
रूढैः సాధనలో रुढ् + ध् + ऐः ను रुढ् + ढ् + ऐः గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving रूढैः, which rule takes रुढ् + ध् + ऐः to रुढ् + ढ् + ऐः?
the answer is 8.4.41 ष्टुना ष्टुः.
8.4.41 ष्टुना ष्टुः: रुढ् తరువాత ध → ढ.
8.4.41 ष्टुना ष्टुः: after रुढ्, ध becomes ढ.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
उद्दिष्टाम् సాధనలో उद् + दिष् + ता + म् ను उद्दिष्टाम् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving उद्दिष्टाम्, which rule takes उद् + दिष् + ता + म् to उद्दिष्टाम्?
the answer is 8.4.41 ष्टुना ष्टुः.
8.4.41 ष्टुना ष्टुः: उद्दिष् తరువాత त → ट.
8.4.41 ष्टुना ष्टुः: after उद्दिष्, त becomes ट.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
दृष्टे సాధనలో दृष् + त् + ए ను दृष्टे గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving दृष्टे, which rule takes दृष् + त् + ए to दृष्टे?
the answer is 8.4.41 ष्टुना ष्टुः.
8.4.41 ष्टुना ष्टुः: दृष् తరువాత त्ए → टे.
8.4.41 ष्टुना ष्टुः: after दृष्, त्ए becomes टे.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
निषण्णः సాధనలో नि + षण् + न + ः ను नि + षण् + ण + ः గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving निषण्णः, which rule takes नि + षण् + न + ः to नि + षण् + ण + ः?
the answer is 8.4.41 ष्टुना ष्टुः.
8.4.41 ष्टुना ष्टुः: निषण् తరువాత न → ण.
8.4.41 ष्टुना ष्टुः: after निषण्, न becomes ण.