लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
3.1.25
सत्यापपाशरूपवीणातूलश्लोकसेनालोमत्वचवर्मवर्णचूर्णचुरादिभ्यो णिच्
लघुसिद्धान्तकौमुदी 691 · प्रकरण 21, which opens at सत्यापपाशरूपवीणातूलश्लोकसेनालोमत्वचवर्मवर्णचूर्णचुरादिभ्यो णिच् · rule 1 of 3 in it
णिच् after सत्य and the like and after the tenth class (चुरादि)
The affix णिच् (an इ that marks its stem a verb) is added after सत्य "true", पाश, रूप and the rest of that list, and after चुर् "to steal" and the roots that head its list — the चुरादि or tenth class. Here णिच् is not causative but the class's own marker (स्वार्थे, "in the root's own sense"). चुर् + णिच् → चोरि → चोरयति "steals"; the poem's कथ् "tell", रच् "compose", वास् "perfume" and सूच् "point to" are of this class, as कथयतः "the two tell".
- Aṣṭādhyāyī — 3.1.25 सत्यापपाशरूपवीणातूलश्लोकसेनालोमत्वचवर्मवर्णचूर्णचुरादिभ्यो णिच्
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 691 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
॥ {$ {! 1 चुर !} स्तेये $} (धातुपाठे <{10.0001}>) ॥ एभ्यो णिच् स्यात् । चूर्णान्तेभ्यः <!प्रातिपदिकाद्धात्वर्थे...!> इत्येव सिद्धे तेषामिह ग्रहणं प्रपञ्चार्थम् । चुरादिभ्यस्तु स्वार्थे । पुगन्तेति गुणः । <<सनाद्यन्ता धातवः>> [[3.1.32]] इति धातुत्वम् । तिप्शबादि । गुणायादेशौ । चोरयति ॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
26 derivations stand on it
26 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- कथयतः1.13
- विरचिताम्1.19
- वासितम्1.20
- सूचयिष्यन्ति1.21
- विपणिरचितान्1.32
- संलक्ष्यन्ते1.32
- उत्पाट्य1.33
- खण्डितानाम्1.41
- तर्कयेः1.53
- लङ्घयेयुः1.56
- ज्योतिश्छायाकुसुमरचितानि2.5
- अमरप्रार्थिताः2.6
- सूच्यते2.11
- लक्ष्यम्2.15
- लक्षयेथाः2.20
- प्रथमकथिते2.21
- पीडयेत्2.28
- छादयन्तीम्2.30
- तर्कयामि2.34
- संभाव्य2.40
- कथयितुम्2.43
- आलिङ्ग्यन्ते2.47
- विगणयन्2.49
- विरहगुणितम्2.50
- कथितम्2.51
- कल्पयामि2.54
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
రూపం చెప్పండి · produce the form
तर्क् (10వ గణం, विधिलिङ्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?
Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of तर्क् (class 10, विधिलिङ्).
the answer is तर्कयेः.
तर्कयेः అనేది विधिलिङ्లో तर्क् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.
तर्कयेः is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of तर्क् in the विधिलिङ्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
तर्कयेः (तर्क्, विधिलिङ् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is तर्कयेः (तर्क्, विधिलिङ् parasmaipada)?
the answer is second person singular.
तर्कयेः అనేది विधिलिङ्లో तर्क् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.
तर्कयेः is the second person singular of तर्क् in the विधिलिङ्.
రూపం చెప్పండి · produce the form
पीड् (10వ గణం, विधिलिङ्) యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?
Produce the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of पीड् (class 10, विधिलिङ्).
the answer is पीडयेत्.
पीडयेत् అనేది विधिलिङ्లో पीड् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.
पीडयेत् is the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of पीड् in the विधिलिङ्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
पीडयेत् (पीड्, विधिलिङ् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is पीडयेत् (पीड्, विधिलिङ् parasmaipada)?
the answer is third person singular.
पीडयेत् అనేది विधिलिङ्లో पीड् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन.
पीडयेत् is the third person singular of पीड् in the विधिलिङ्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
कथयतः సాధనలో कथ ను कथ + णिच् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving कथयतः, which rule takes कथ to कथ + णिच्?
the answer is 3.1.25 सत्यापपाशरूपवीणातूलश्लोकसेनालोमत्वचवर्मवर्णचूर्णचुरादिभ्यो णिच्.
3.1.25 सत्यापपाशरूपवीणातूलश्लोकसेनालोमत्वचवर्मवर्णचूर्णचुरादिभ्यो णिच्: कथ → कथ + णिच्.
3.1.25 सत्यापपाशरूपवीणातूलश्लोकसेनालोमत्वचवर्मवर्णचूर्णचुरादिभ्यो णिच्: कथ → कथ + णिच्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
विरचिताम् సాధనలో वि + रच ను वि + रच + णिच् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving विरचिताम्, which rule takes वि + रच to वि + रच + णिच्?
the answer is 3.1.25 सत्यापपाशरूपवीणातूलश्लोकसेनालोमत्वचवर्मवर्णचूर्णचुरादिभ्यो णिच्.
3.1.25 सत्यापपाशरूपवीणातूलश्लोकसेनालोमत्वचवर्मवर्णचूर्णचुरादिभ्यो णिच्: वि + रच → वि + रच + णिच्.
3.1.25 सत्यापपाशरूपवीणातूलश्लोकसेनालोमत्वचवर्मवर्णचूर्णचुरादिभ्यो णिच्: वि + रच → वि + रच + णिच्.