लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
6.1.66
लोपो व्योर्वलि
लघुसिद्धान्तकौमुदी 427 · प्रकरण 12, which opens at लः कर्मणि च भावे चाकर्मकेभ्यः · rule 57 of 179 in it
व् and य् are dropped before a consonant of the वल् set
A व् or a य् is dropped when a वल् consonant follows — वल् being the consonants other than य्, that is, the ordinary stops, sibilants and the rest. So in the optative इय् loses its य् before the ending's स्: गम् reaches गच्छेः through गच्छ् + अ + इय् + स् → गच्छ् + अ + इ + स्. And भू "to be" reaches अभूत् "it became" when the व् of the aorist stem भूव् drops before त्: अ + भू + व् + त् → अ + भू + त्; likewise भूः. Strip these glides and the vowel before them stands bare against the ending.
- Aṣṭādhyāyī — 6.1.66 लोपो व्योर्वलि
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 427 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
भवेत्। भवेताम्॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
26 derivations stand on it
30 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- उपेक्षेत1.8
- गच्छेः1.20
- व्यवस्येत्1.22
- अधिवसेः1.25
- अभूत्1.33
- नयेथाः1.34
- भूः1.39
- वाहयेत्1.40
- नर्तयेथाः1.46
- व्यालम्बेथाः1.47
- भजेथाः1.50
- गच्छेः1.52
- तर्कयेः1.53
- बाधेत1.55
- कुर्वीथाः1.56
- अनुसरेः1.59
- विचरेत्1.62
- भाययेः1.63
- निर्विशेः1.64
- लक्षयेथाः2.20
- जानीथाः2.23
- पीडयेत्2.28
- उपनमेत्2.31
- भूत्2.37
- प्रक्रमेथाः2.38
- अभूत्2.43
- भवेत्2.47
- संक्षिप्येत2.48
- भूः2.52
- भूत्2.55
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
उपनमेत् సాధనలో उप + नम् + अ + इय् + त् ను उप + नम् + अ + इ + त् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving उपनमेत्, which rule takes उप + नम् + अ + इय् + त् to उप + नम् + अ + इ + त्?
the answer is 6.1.66 लोपो व्योर्वलि.
6.1.66 लोपो व्योर्वलि: उप + नम् + अ + इय् + त् → उप + नम् + अ + इ + त्.
6.1.66 लोपो व्योर्वलि: उप + नम् + अ + इय् + त् → उप + नम् + अ + इ + त्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
तर्कयेः (तर्क्, विधिलिङ् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is तर्कयेः (तर्क्, विधिलिङ् parasmaipada)?
the answer is second person singular.
तर्कयेः అనేది विधिलिङ्లో तर्क् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.
तर्कयेः is the second person singular of तर्क् in the विधिलिङ्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
नर्तयेथाः సాధనలో नर्त् + इ + अ + ईय् + थास् ను नर्त् + इ + अ + ई + थास् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving नर्तयेथाः, which rule takes नर्त् + इ + अ + ईय् + थास् to नर्त् + इ + अ + ई + थास्?
the answer is 6.1.66 लोपो व्योर्वलि.
6.1.66 लोपो व्योर्वलि: नर्त् + इ + अ + ईय् + थास् → नर्त् + इ + अ + ई + थास्.
6.1.66 लोपो व्योर्वलि: नर्त् + इ + अ + ईय् + थास् → नर्त् + इ + अ + ई + थास्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
नयेथाः సాధనలో नी + अ + ईय् + थास् ను नी + अ + ई + थास् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving नयेथाः, which rule takes नी + अ + ईय् + थास् to नी + अ + ई + थास्?
the answer is 6.1.66 लोपो व्योर्वलि.
6.1.66 लोपो व्योर्वलि: नी + अ + ईय् + थास् → नी + अ + ई + थास्.
6.1.66 लोपो व्योर्वलि: नी + अ + ईय् + थास् → नी + अ + ई + थास्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
नमेत् (नम्, विधिलिङ् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is नमेत् (नम्, विधिलिङ् parasmaipada)?
the answer is third person singular.
नमेत् అనేది विधिलिङ्లో नम् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन.
नमेत् is the third person singular of नम् in the विधिलिङ्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
विशेः (विश्, विधिलिङ् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is विशेः (विश्, विधिलिङ् parasmaipada)?
the answer is second person singular.
विशेः అనేది विधिलिङ्లో विश् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.
विशेः is the second person singular of विश् in the विधिलिङ्.