लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
6.1.102
प्रथमयोः पूर्वसवर्णः
लघुसिद्धान्तकौमुदी 125 · प्रकरण 5, which opens at अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम् · rule 11 of 100 in it
a short vowel before the nom/acc ending becomes one long homogeneous vowel
A short simple vowel (अक् — a, i, u, ṛ) before the vowel of the first two case-endings — nominative and accusative — becomes one long homogeneous vowel with it (pūrva-savarṇa dīrgha). So राम + अस् (nominative plural जस्) gives रामाः, and the accusative plural likewise ends in a long vowel.
- Aṣṭādhyāyī — 6.1.102 प्रथमयोः पूर्वसवर्णः
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 125 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
अकः प्रथमाद्वितीययोरचि पूर्वसवर्णदीर्घ एकादेशः स्यात्। इति प्राप्ते॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
18 derivations stand on it
102 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- मासान्1.2
- संदेशार्थाः1.5
- प्रापणीयाः1.5
- कामार्ताः1.5
- प्रकृतिकृपणाः1.5
- मानसोत्काः1.11
- राजहंसाः1.11
- सहायाः1.11
- स्थूलहस्तावलेपान्1.14
- आविर्भूतप्रथममुकुलाः1.21
- कन्दलीः1.21
- सारङ्गाः1.21
- केकाः1.22
- आकुलग्रामचैत्याः1.23
- परिणतफलश्यामजम्बूवनान्ताः1.23
- कतिपयदिनस्थायिहंसाः1.23
- दशार्णाः1.23
- अवन्तीन्1.30
- उदयनकथाकोविदग्रामवृद्धान्1.30
- हारान्1.32
- तारान्1.32
- तरलगुटिकान्1.32
- शङ्खशुक्तीः1.32
- शष्पश्यामान्1.32
- मरकतमणीन्1.32
- उन्मयूखप्ररोहान्1.32
- विपणिरचितान्1.32
- भङ्गान्1.32
- तोयमात्रावशेषाः1.32
- आगन्तून्1.33
- बन्धून्1.33
- नखपदसुखान्1.37
- वर्षाग्रबिन्दून्1.37
- मधुकरश्रेणिदीर्घान्1.37
- कटाक्षान्1.37
- अभ्युपेतार्थकृत्याः1.40
- दृष्टीः1.48
- संरम्भोत्पतनरभसाः1.56
- शरभाः1.56
- तान्1.56
- तुमुलकरकावृष्टिपातावकीर्णान्1.56
- निष्फलारम्भयत्नाः1.56
- उद्धूतपापाः1.57
- श्रद्दधानाः1.57
- कीचकाः1.58
- पूर्यमाणाः1.58
- तान्1.59
- विशेषान्1.59
- क्रीडालोलाः1.63
- ताः1.63
- ललितवनिताः2.1
- सचित्राः2.1
- प्रहतमुरजाः2.1
- अभ्रंलिहाग्राः2.1
- प्रासादाः2.1
- उन्मत्तभ्रमरमुखराः2.3
- पादपाः2.3
- नित्यपुष्पाः2.3
- केकोत्कण्ठाः2.3
- नित्यभास्वत्कलापाः2.3
- नित्यज्योत्स्नाः2.3
- प्रतिहततमोवृत्तिरम्याः2.3
- प्रदोषाः2.3
- यक्षाः2.5
- उत्तमस्त्रीसहायाः2.5
- अर्चिस्तुङ्गान्2.7
- रत्नप्रदीपान्2.7
- नीताः2.8
- यद्विमानाग्रभूमीः2.8
- शङ्कास्पृष्टाः2.8
- त्वादृशाः2.8
- धूमोद्गारानुकृतिनिपुणाः2.8
- जर्जराः2.8
- तन्तुजालावलम्बाः2.9
- चन्द्रकान्ताः2.9
- विबुधवनितावारमुख्यासहायाः2.10
- बद्धालापाः2.10
- विकल्पान्2.12
- पत्रश्यामाः2.13
- वाहाः2.13
- शैलोदग्राः2.13
- धनपतिगृहान्2.15
- हंसाः2.16
- शेषान्2.27
- मासान्2.27
- विनोदाः2.27
- पादान्2.30
- अमृतशिशिरान्2.30
- जालमार्गप्रविष्टान्2.30
- केशान्2.44
- भ्रूविलासान्2.44
- मुक्तास्थूलाः2.46
- अश्रुलेशाः2.46
- किसलयपुटान्2.47
- प्रवृत्ताः2.47
- तुषाराद्रिवाताः2.47
- शेषान्2.50
- मासान्2.50
- स्नेहान्2.52
- उपचितरसाः2.52
- इष्टान्2.55
- देशान्2.55
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
ताः సాధనలో ता + अस् ను तास् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving ताः, which rule takes ता + अस् to तास्?
the answer is 6.1.102 प्रथमयोः पूर्वसवर्णः.
6.1.102 प्रथमयोः पूर्वसवर्णः: ता + अस् → तास्.
6.1.102 प्रथमयोः पूर्वसवर्णः: ता + अस् → तास्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
श्यामान् (श्याम, अकारान्त पुंलिङ्ग) ఏ విభక్తి, ఏ వచనం?
What case and number is श्यामान् (श्याम, अकारान्त पुंलिङ्ग)?
the answer is द्वितीया बहुवचन accusative plural.
श्यामान् అనేది श्याम యొక్క द्वितीया बहुवचन.
श्यामान् is the accusative plural (द्वितीया बहुवचन) of श्याम.
రూపం చెప్పండి · produce the form
रस (अकारान्त पुंलिङ्ग) యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం ఏది?
Produce the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of रस (अकारान्त पुंलिङ्ग).
the answer is रसाः.
रस యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం रसाः.
रसाः is the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of रस.
రూపం చెప్పండి · produce the form
कन्दली (ईकारान्त स्त्रीलिङ्ग) యొక్క द्वितीया बहुवचन రూపం ఏది?
Produce the accusative plural (द्वितीया बहुवचन) of कन्दली (ईकारान्त स्त्रीलिङ्ग).
the answer is कन्दलीः.
कन्दली యొక్క द्वितीया बहुवचन రూపం कन्दलीः.
कन्दलीः is the accusative plural (द्वितीया बहुवचन) of कन्दली.
రూపం చెప్పండి · produce the form
पुष्प (अकारान्त पुंलिङ्ग) యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం ఏది?
Produce the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of पुष्प (अकारान्त पुंलिङ्ग).
the answer is पुष्पाः.
पुष्प యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం पुष्पाः.
पुष्पाः is the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of पुष्प.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
हरीन् సాధనలో हरि + अस् ను हरी + स् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving हरीन्, which rule takes हरि + अस् to हरी + स्?
the answer is 6.1.102 प्रथमयोः पूर्वसवर्णः.
6.1.102 प्रथमयोः पूर्वसवर्णः: हर తరువాత िअ → ी.
6.1.102 प्रथमयोः पूर्वसवर्णः: after हर, िअ becomes ी.