लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
8.4.2
अट्कुप्वाङ्नुम्व्यवायेऽपि
लघुसिद्धान्तकौमुदी 137 · प्रकरण 5, which opens at अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम् · rule 23 of 100 in it
न becomes ण after र्/ष् even across intervening अट्, क-/प-class, आङ् or नुम् (ṇatva)
A न् becomes the retroflex ण् after a र् or ष् in the same word — and it still does when the vowels and semivowels of अट् (अ इ उ …, ह य व र), the velars, the labials, आङ्, or the augment नुम् stand in between. This is ṇatva. So राम + इन → रामेण, the र् reaching the न across ए; but शाप, with no र् or ष्, keeps its न (शापेन).
- Aṣṭādhyāyī — 8.4.2 अट्कुप्वाङ्नुम्व्यवायेऽपि
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 137 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
- docs/lessons/1.1.md — §4.2 and §4.3, शापेन and गुरुणा
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
अट् कवर्गः पवर्गः आङ् नुम् एतैर्व्यस्तैर्यथासंभवं मिलितैश्च व्यवधानेऽपि रषाभ्यां परस्य नस्य णः समानपदे । इति प्राप्ते ॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
11 derivations stand on it
60 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- शापेन1.1
- वर्षभोग्येण1.1
- वप्रक्रीडापरिणतगजप्रेक्षणीयम्1.2
- जीमूतेन1.4
- पुष्करावर्तकानाम्1.6
- संतप्तानाम्1.7
- यक्षेश्वराणाम्1.7
- अङ्गनानाम्1.10
- रुणद्धि1.10
- दिङ्नागानाम्1.14
- स्फुरितरुचिना1.15
- उत्तरेण1.16
- अमरमिथुनप्रेक्षणीयाम्1.18
- नागराणाम्1.25
- पौराङ्गनानाम्1.27
- स्त्रीणाम्1.28
- विधिना1.29
- गतानाम्1.30
- सारसानाम्1.31
- स्त्रीणाम्1.31
- विद्रुमाणाम्1.32
- गच्छन्तीनाम्1.39
- खण्डितानाम्1.41
- काननोदुम्बराणाम्1.44
- वासवीनाम्1.45
- राजन्यानाम्1.50
- सारस्वतीनाम्1.51
- आसीनानाम्1.54
- मृगाणाम्1.54
- निषण्णः1.54
- उत्तमानाम्1.55
- स्तिमितनयनप्रेक्षणीयाम्1.61
- पादचारेण1.62
- वित्तेशानाम्2.4
- मन्दाराणाम्2.6
- बिम्बाधराणाम्2.7
- ह्रीमूढानाम्2.7
- सततगतिना2.8
- स्त्रीणाम्2.9
- प्रियतमभुजालिङ्गनोच्छ्वासितानाम्2.9
- कामिनीनाम्2.11
- कनककदलीवेष्टनप्रेक्षणीयः2.17
- मद्वियोगेन2.20
- निषण्णः2.21
- निःश्वासानाम्2.24
- अङ्गनानाम्2.27
- निःश्वासेन2.31
- अयमितनखेन2.32
- करेण2.32
- स्वजलकणिकाशीतलेन2.38
- अनिलेन2.38
- मालतीनाम्2.38
- प्रोषितानाम्2.39
- सीमन्तिनीनाम्2.40
- विधिना2.42
- सखीनाम्2.43
- पश्यन्तीनाम्2.46
- स्थलीदेवतानाम्2.46
- देवदारुद्रुमाणाम्2.47
- चक्रनेमिक्रमेण2.49
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
रमाणाम् సాధనలో रमानाम् ను रमाणाम् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving रमाणाम्, which rule takes रमानाम् to रमाणाम्?
the answer is 8.4.2 अट्कुप्वाङ्नुम्व्यवायेऽपि.
8.4.2 अट्कुप्वाङ्नुम्व्यवायेऽपि: रमा తరువాత न → ण.
8.4.2 अट्कुप्वाङ्नुम्व्यवायेऽपि: after रमा, न becomes ण.
రూపం చెప్పండి · produce the form
सततगति (इकारान्त पुंलिङ्ग) యొక్క तृतीया एकवचन రూపం ఏది?
Produce the instrumental singular (तृतीया एकवचन) of सततगति (इकारान्त पुंलिङ्ग).
the answer is सततगतिना.
सततगति యొక్క तृतीया एकवचन రూపం सततगतिना.
सततगतिना is the instrumental singular (तृतीया एकवचन) of सततगति.
రూపం చెప్పండి · produce the form
उदुम्बर (अकारान्त पुंलिङ्ग) యొక్క षष्ठी बहुवचन రూపం ఏది?
Produce the genitive plural (षष्ठी बहुवचन) of उदुम्बर (अकारान्त पुंलिङ्ग).
the answer is उदुम्बराणाम्.
उदुम्बर యొక్క षष्ठी बहुवचन రూపం उदुम्बराणाम्.
उदुम्बराणाम् is the genitive plural (षष्ठी बहुवचन) of उदुम्बर.
రూపం చెప్పండి · produce the form
नख (अकारान्त पुंलिङ्ग) యొక్క तृतीया एकवचन రూపం ఏది?
Produce the instrumental singular (तृतीया एकवचन) of नख (अकारान्त पुंलिङ्ग).
the answer is नखेन.
नख యొక్క तृतीया एकवचन రూపం नखेन.
नखेन is the instrumental singular (तृतीया एकवचन) of नख.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
रुचिना (रुचि, इकारान्त नपुंसकलिङ्ग) ఏ విభక్తి, ఏ వచనం?
What case and number is रुचिना (रुचि, इकारान्त नपुंसकलिङ्ग)?
the answer is तृतीया एकवचन instrumental singular.
रुचिना అనేది रुचि యొక్క तृतीया एकवचन.
रुचिना is the instrumental singular (तृतीया एकवचन) of रुचि.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
रामेण సాధనలో रामेन ను रामेण గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving रामेण, which rule takes रामेन to रामेण?
the answer is 8.4.2 अट्कुप्वाङ्नुम्व्यवायेऽपि.
8.4.2 अट्कुप्वाङ्नुम्व्यवायेऽपि: रामे తరువాత न → ण.
8.4.2 अट्कुप्वाङ्नुम्व्यवायेऽपि: after रामे, न becomes ण.