लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
6.1.68
हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात् सुतिस्यपृक्तं हल्
लघुसिद्धान्तकौमुदी 178 · प्रकरण 5, which opens at अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम् · rule 64 of 100 in it
after a consonant or a long ई/आ feminine, a bare-consonant सु/ति/सि drops
The nominative-singular सु — and the verb endings ति सि — when it would be left as a single consonant (apṛkta), is elided after a stem ending in a consonant (हल्), or after the long feminine stems in ई (ङी) or आ (आप्). So a consonant-stem masculine like राजन् loses the स् of सु. It is why महिमन्, आत्मन्, राजन् show no visible ending in the nominative singular.
- Aṣṭādhyāyī — 6.1.68 हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात् सुतिस्यपृक्तं हल्
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 178 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
- docs/lessons/1.1.md — §4.6, महिमा
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
हलन्तात्परं दीर्घौ यौ ङ्यापौ तदन्ताच्च परं सुतिसीत्येतदपृक्तं हल् लुप्यते॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
33 derivations stand on it
108 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- अस्तङ्गमितमहिमा1.1
- कामी1.2
- दयिताजीवितालम्बनार्थी1.4
- हारयिष्यन्1.4
- अपरिगणयन्1.5
- याच्ञा1.6
- मोघा1.6
- लब्धकामा1.6
- गन्तव्या1.7
- अलका1.7
- बाह्योद्यानस्थितहरशिरश्चन्द्रिकाधौतहर्म्या1.7
- अयम्1.9
- परिहरन्1.14
- सानुमान्1.17
- पूर्णता1.20
- भवान्1.22
- सन्1.26
- सिञ्चन्1.26
- पन्थाः1.27
- वेणीभूतप्रतनुसलिला1.29
- पाण्डुच्छाया1.29
- व्यञ्जयन्ती1.29
- दीर्घीकुर्वन्1.31
- पश्यन्1.34
- कुर्वन्1.36
- भवान्1.40
- छायात्मा1.42
- परिणमयिता1.44
- पुष्पमेघीकृतात्मा1.45
- भवान्1.45
- भवानी1.46
- उल्लङ्घिताध्वा1.47
- मानयिष्यन्1.47
- पात्रीकुर्वन्1.49
- गाण्डीवधन्वा1.50
- लाङ्गली1.51
- भविता1.51
- इन्दुलग्नोर्मिहस्ता1.52
- पूर्वार्धलम्बी1.53
- अस्थानोपगतयमुनासङ्गमा1.53
- अभिरामा1.53
- सरलस्कन्धसङ्घट्टजन्मा1.55
- भावी1.58
- तिर्यगायामशोभी1.59
- दत्तहस्ता1.62
- गौरी1.62
- अग्रयायी1.62
- कुर्वन्1.64
- धुन्वन्1.64
- कामचारिन्1.65
- उच्चैर्विमाना1.65
- कामिनी1.65
- नीता2.2
- श्रीः2.2
- विफलप्रेरणा2.7
- वापी2.16
- मरकतशिलाबद्धसोपानमार्गा2.16
- छन्ना2.16
- वामपादाभिलाषी2.18
- स्फटिकफलका2.19
- काञ्चनी2.19
- बद्धा2.19
- सुहृद्2.19
- तन्वी2.22
- श्यामा2.22
- शिखरिदशना2.22
- पक्वबिम्बाधरोष्ठी2.22
- क्षामा2.22
- चकितहरिणीप्रेक्षणा2.22
- अलसगमना2.22
- स्तोकनम्रा2.22
- आद्या2.22
- सा2.25
- बलिव्याकुला2.25
- लिखन्ती2.25
- पृच्छन्ती2.25
- प्रिया2.25
- उद्गातुकामा2.26
- विस्मरन्ती2.26
- विन्यस्यन्ती2.27
- आस्वादयन्ती2.27
- नीता2.29
- बद्धा2.32
- शिखा2.32
- सा2.33
- अबला2.33
- धारयन्ती2.33
- आर्द्रान्तरात्मा2.33
- भ्रातः2.34
- सा2.37
- लब्धनिद्रासुखा2.37
- मैथिली2.40
- उन्मुखी2.40
- सा2.40
- उत्कण्ठोच्छ्वसितहृदया2.40
- अवहिता2.40
- आयुष्मन्2.41
- दूरवर्ती2.42
- दीर्घयामा2.48
- त्रियामा2.48
- विगणयन्2.49
- दशा2.49
- कण्ठलग्ना2.51
- रुदती2.51
- विप्रबुद्धा2.51
- रमयन्2.51
- अविश्वासिनी2.52
- ईप्सितार्थक्रिया2.54
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
రూపం చెప్పండి · produce the form
मोघा (आकारान्त स्त्रीलिङ्ग) యొక్క प्रथमा एकवचन రూపం ఏది?
Produce the nominative singular (प्रथमा एकवचन) of मोघा (आकारान्त स्त्रीलिङ्ग).
the answer is मोघा.
मोघा యొక్క प्रथमा एकवचन రూపం मोघा.
मोघा is the nominative singular (प्रथमा एकवचन) of मोघा.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
लिखन्ती సాధనలో लिख् + अ + अन्त् + ई + स् ను लिख् + अ + अन्त् + ई గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving लिखन्ती, which rule takes लिख् + अ + अन्त् + ई + स् to लिख् + अ + अन्त् + ई?
the answer is 6.1.68 हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात् सुतिस्यपृक्तं हल्.
6.1.68 हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात् सुतिस्यपृक्तं हल्: लिख् + अ + अन्त् + ई + स् → लिख् + अ + अन्त् + ई.
6.1.68 हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात् सुतिस्यपृक्तं हल्: लिख् + अ + अन्त् + ई + स् → लिख् + अ + अन्त् + ई.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
याच्ञा (याच्ञा, आकारान्त स्त्रीलिङ्ग) ఏ విభక్తి, ఏ వచనం?
What case and number is याच्ञा (याच्ञा, आकारान्त स्त्रीलिङ्ग)?
the answer is प्रथमा एकवचन nominative singular.
याच्ञा అనేది याच्ञा యొక్క प्रथमा एकवचन.
याच्ञा is the nominative singular (प्रथमा एकवचन) of याच्ञा.
రూపం చెప్పండి · produce the form
शिखा (आकारान्त स्त्रीलिङ्ग) యొక్క प्रथमा एकवचन రూపం ఏది?
Produce the nominative singular (प्रथमा एकवचन) of शिखा (आकारान्त स्त्रीलिङ्ग).
the answer is शिखा.
शिखा యొక్క प्रथमा एकवचन రూపం शिखा.
शिखा is the nominative singular (प्रथमा एकवचन) of शिखा.
రూపం చెప్పండి · produce the form
अबला (आकारान्त स्त्रीलिङ्ग) యొక్క प्रथमा एकवचन రూపం ఏది?
Produce the nominative singular (प्रथमा एकवचन) of अबला (आकारान्त स्त्रीलिङ्ग).
the answer is अबला.
अबला యొక్క प्रथमा एकवचन రూపం अबला.
अबला is the nominative singular (प्रथमा एकवचन) of अबला.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
परिहरन् సాధనలో परि + हर् + अ + अन्त् + स् ను परि + हर् + अ + अन्त् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving परिहरन्, which rule takes परि + हर् + अ + अन्त् + स् to परि + हर् + अ + अन्त्?
the answer is 6.1.68 हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात् सुतिस्यपृक्तं हल्.
6.1.68 हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात् सुतिस्यपृक्तं हल्: परि + हर् + अ + अन्त् + स् → परि + हर् + अ + अन्त्.
6.1.68 हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात् सुतिस्यपृक्तं हल्: परि + हर् + अ + अन्त् + स् → परि + हर् + अ + अन्त्.