लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
6.1.78
एचोऽयवायावः
लघुसिद्धान्तकौमुदी 22 · प्रकरण 2, which opens at इको यणचि · rule 8 of 47 in it
एच् becomes अय्, अव्, आय् or आव् before a vowel
A diphthong of the एच् set — ए ओ ऐ औ — becomes अय् अव् आय् आव् respectively when a vowel follows: ने + अनम् → नयनम्, भो + अति → भवति, नै + अकः → नायकः, पौ + अकः → पावकः. So a word that looks to end in a diphthong shows a semivowel before the next vowel.
- Aṣṭādhyāyī — 6.1.78 एचोऽयवायावः
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 22 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
एचः क्रमादय् अव् आय् आव् एते स्युरचि॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
40 derivations stand on it
61 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- भवति1.3
- प्रभवति1.11
- भवति1.12
- कथयतः1.13
- प्रभवति1.15
- प्रथमसुकृतापेक्षया1.17
- भवति1.17
- भवति1.20
- सूचयिष्यन्ति1.21
- पाण्डुच्छायोपवनवृतयः1.23
- भव1.28
- विरहावस्थया1.29
- व्यञ्जयन्ती1.29
- सलिलनिधयः1.32
- रमयति1.33
- नयेथाः1.34
- कनकनिकषस्निग्धया1.39
- दर्शय1.39
- वाहयेत्1.40
- स्नपयतु1.45
- नर्तयेथाः1.46
- गगनगतयः1.48
- छायया1.50
- तर्कयेः1.53
- छायया1.53
- शमयितुम्1.55
- लङ्घयेयुः1.56
- भावी1.58
- सुरयुवतयः1.63
- भाययेः1.63
- छायया2.6
- भवति2.7
- अक्षय्यान्तर्भवननिधयः2.10
- उद्गायद्भिः2.10
- नयनयोः2.12
- प्रत्यादिष्टाभरणरुचयः2.13
- कान्तया2.15
- कृतवसतयः2.16
- कान्तया2.19
- लक्षयेथाः2.20
- अशिशिरतया2.24
- गणनया2.27
- आस्वादयन्ती2.27
- पीडयेत्2.28
- यापयन्तीम्2.29
- छादयन्तीम्2.30
- सारयन्तीम्2.32
- धारयन्ती2.33
- मोचयिष्यति2.33
- भवति2.33
- तर्कयामि2.34
- संभाव्य2.40
- कथयितुम्2.43
- तत्क्षीरस्रुतिसुरभयः2.47
- भवेत्2.47
- विगणयन्2.49
- गमय2.50
- मीलयित्वा2.50
- रमयन्2.51
- प्रेमराशीभवन्ति2.52
- कल्पयामि2.54
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
कथयतः సాధనలో कथ् + ए + अ + अत् + अस् ను कथ् + अय् + अ + अत् + अस् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving कथयतः, which rule takes कथ् + ए + अ + अत् + अस् to कथ् + अय् + अ + अत् + अस्?
the answer is 6.1.78 एचोऽयवायावः.
6.1.78 एचोऽयवायावः: कथ् తరువాత ए → अय्.
6.1.78 एचोऽयवायावः: after कथ्, ए becomes अय्.
రూపం చెప్పండి · produce the form
अवस्था (आकारान्त स्त्रीलिङ्ग) యొక్క तृतीया एकवचन రూపం ఏది?
Produce the instrumental singular (तृतीया एकवचन) of अवस्था (आकारान्त स्त्रीलिङ्ग).
the answer is अवस्थया.
अवस्था యొక్క तृतीया एकवचन రూపం अवस्थया.
अवस्थया is the instrumental singular (तृतीया एकवचन) of अवस्था.
రూపం చెప్పండి · produce the form
अशिशिरता (आकारान्त स्त्रीलिङ्ग) యొక్క तृतीया एकवचन రూపం ఏది?
Produce the instrumental singular (तृतीया एकवचन) of अशिशिरता (आकारान्त स्त्रीलिङ्ग).
the answer is अशिशिरतया.
अशिशिरता యొక్క तृतीया एकवचन రూపం अशिशिरतया.
अशिशिरतया is the instrumental singular (तृतीया एकवचन) of अशिशिरता.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
भाययेः సాధనలో भै + इ ను भाय् + इ గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving भाययेः, which rule takes भै + इ to भाय् + इ?
the answer is 6.1.78 एचोऽयवायावः.
6.1.78 एचोऽयवायावः: भ తరువాత ै → ाय्.
6.1.78 एचोऽयवायावः: after भ, ै becomes ाय्.
రూపం చెప్పండి · produce the form
गणना (आकारान्त स्त्रीलिङ्ग) యొక్క तृतीया एकवचन రూపం ఏది?
Produce the instrumental singular (तृतीया एकवचन) of गणना (आकारान्त स्त्रीलिङ्ग).
the answer is गणनया.
गणना యొక్క तृतीया एकवचन రూపం गणनया.
गणनया is the instrumental singular (तृतीया एकवचन) of गणना.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
तर्कयेः (तर्क्, विधिलिङ् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is तर्कयेः (तर्क्, विधिलिङ् parasmaipada)?
the answer is second person singular.
तर्कयेः అనేది विधिलिङ्లో तर्क् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.
तर्कयेः is the second person singular of तर्क् in the विधिलिङ्.