लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
2.4.82
अव्ययादाप्सुपः
लघुसिद्धान्तकौमुदी 370 · प्रकरण 11, which opens at स्वरादिनिपातमव्ययम् · rule 5 of 5 in it
after an अव्यय, the आप् (feminine) and सुप् (case) endings undergo लुक्
After an अव्यय — an indeclinable word — the feminine suffix आप् and the case endings सुप् undergo लुक् (लुक्, a disappearance that leaves no trace, not even a mark on what stood before). A prefix like प्र is an अव्यय (an उपसर्ग, and so indeclinable), and when it joins a root it first takes a case ending which this rule then wipes out, so प्र meets मद् bare in प्रमत्तः "heedless". The same लुक् is why an indeclinable never shows an ending: the सुप् is added and at once removed. The derivation names this rule on the silent step where the prefix's ending drops.
- Aṣṭādhyāyī — 2.4.82 अव्ययादाप्सुपः
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 370 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
अव्ययाद्विहितस्यापः सुपश्च लुक् । तत्र शालायाम् ॥ सदृशं त्रिषु लिङ्गेषु सर्वासु च विभक्तिषु । वचनेषु च सर्वेषु यन्न व्येति तदव्ययम् ॥ वष्टि भागुरिरल्लोपमवाप्योरुपसर्गयोः । आपं चैव हलन्तानां यथा वाचा निशा दिशा ॥ वहागः, अवगाहः । पिधानम्, अपिधानम् ॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
75 derivations stand on it
78 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- प्रमत्तः1.1
- अबलाविप्रयुक्तः1.2
- वप्रक्रीडापरिणतगजप्रेक्षणीयम्1.2
- प्रत्यासन्ने1.4
- प्रापणीयाः1.5
- संतप्तानाम्1.7
- धनपतिक्रोधविश्लेषितस्य1.7
- संनद्धे1.8
- परिहरन्1.14
- प्रेक्ष्यम्1.15
- अध्वश्रमपरिगतम्1.17
- प्राप्ते1.17
- अमरमिथुनप्रेक्षणीयाम्1.18
- विशीर्णाम्1.19
- विरचिताम्1.19
- प्रत्युद्यातः1.22
- विश्रान्तः1.26
- क्षणपरिचितः1.26
- प्रस्थितस्य1.27
- संसर्पन्त्याः1.28
- अतीतस्य1.29
- व्यञ्जयन्ती1.29
- पूर्वोद्दिष्टाम्1.30
- उद्भ्रान्तः1.33
- जालोद्गीर्णैः1.34
- लीलावधूतैः1.37
- अभिलीनः1.38
- प्रत्यावृत्तः1.41
- प्रसन्ने1.42
- संभृतम्1.45
- परिणताम्1.47
- अवनते1.48
- शैलराजावतीर्णाम्1.52
- संसर्पन्त्या1.53
- निषण्णः1.54
- शुभ्रत्रिनयनवृषोत्खातपङ्कोपमेयाम्1.54
- तुमुलकरकावृष्टिपातावकीर्णान्1.56
- श्रद्दधानाः1.57
- संसक्ताभिः1.58
- स्तिमितनयनप्रेक्षणीयाम्1.61
- अंसन्यस्ते1.61
- बालकुन्दानुविद्धम्2.2
- कल्पवृक्षप्रसूतम्2.5
- अन्वेष्टव्यैः2.6
- अमरप्रार्थिताः2.6
- प्रियतमभुजालिङ्गनोच्छ्वासितानाम्2.9
- उद्गायद्भिः2.10
- संनिकृष्टम्2.16
- कनककदलीवेष्टनप्रेक्षणीयः2.17
- प्रत्यासन्नौ2.18
- हृदयनिहितैः2.20
- निषण्णः2.21
- हस्तन्यस्तम्2.24
- विस्मरन्ती2.26
- जालमार्गप्रविष्टान्2.30
- संनिवृत्तम्2.30
- प्रबुद्धाम्2.30
- विक्षिपन्तीम्2.31
- उद्वेष्टनीयाम्2.32
- निहितम्2.33
- चिरपरिचितम्2.36
- गाढोपगूढम्2.37
- प्रत्याश्वस्ताम्2.38
- हृदयनिहितैः2.39
- प्रोषितानाम्2.39
- अवहिता2.40
- सुहृदुपनतः2.40
- वियुक्तः2.41
- अतिक्रान्तः2.43
- उपचितैः2.45
- प्रवृत्ताः2.47
- विगणयन्2.49
- उपनतम्2.49
- उत्थिते2.50
- विप्रबुद्धा2.51
- निवृत्तः2.53
- व्यवसितम्2.54
- प्रत्युक्तम्2.54