लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
7.3.84
सार्वधातुकार्धधातुकयोः
लघुसिद्धान्तकौमुदी 386 · प्रकरण 12, which opens at लः कर्मणि च भावे चाकर्मकेभ्यः · rule 16 of 179 in it
a root's final इक् vowel takes guṇa before a सार्वधातुक or आर्धधातुक affix
A root ending in one of the इक् vowels — इ उ ऋ ऌ — takes guṇa, the middle grade (इ/उ → ए/ओ, ऋ → अर्), before an affix of either great class: a सार्वधातुक (the present-system endings) or an आर्धधातुक (the endings and suffixes outside it — futures, infinitives, most kṛt affixes). So भू "to be" raises to भो before the present ending, giving भवति "he is"; कृ "to do" raises to कर् before the infinitive तुम्, giving कर्तुम् "to do"; श्रु "to hear" to श्रो in श्रोष्यसि "you will hear". It is the principal rule that strengthens a root's final vowel one grade.
- Aṣṭādhyāyī — 7.3.84 सार्वधातुकार्धधातुकयोः
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 386 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
अनयोः परयोरिगन्ताङ्गस्य गुणः। अवादेशः। भवति। भवतः॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
60 derivations stand on it
72 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- भवति1.3
- हर1.7
- कर्तुम्1.11
- प्रभवति1.11
- भवति1.12
- कथयतः1.13
- श्रोष्यसि1.13
- हरति1.14
- परिहरन्1.14
- प्रभवति1.15
- भवति1.17
- भवति1.20
- सूचयिष्यन्ति1.21
- भव1.28
- व्यञ्जयन्ती1.29
- अनुसर1.30
- हरति1.31
- रमयति1.33
- नयेथाः1.34
- अत्येति1.36
- कुर्वन्1.36
- हर1.38
- दर्शय1.39
- वाहयेत्1.40
- नेयम्1.41
- हर्तुम्1.41
- स्नपयतु1.45
- करोति1.46
- नर्तयेथाः1.46
- अकरोत्1.52
- तर्कयेः1.53
- शुभ्रत्रिनयनवृषोत्खातपङ्कोपमेयाम्1.54
- सरति1.55
- शमयितुम्1.55
- लङ्घयेयुः1.56
- कुर्वीथाः1.56
- अनुसरेः1.59
- कुरु1.62
- नेष्यन्ति1.63
- भाययेः1.63
- कुर्वन्1.64
- भवति2.7
- लक्ष्यम्2.15
- स्मरामि2.17
- लक्षयेथाः2.20
- कर्तुम्2.21
- बिभर्ति2.24
- स्मरसि2.25
- विस्मरन्ती2.26
- आस्वादयन्ती2.27
- पीडयेत्2.28
- यापयन्तीम्2.29
- छादयन्तीम्2.30
- सारयन्तीम्2.32
- धारयन्ती2.33
- मोचयिष्यति2.33
- भवति2.33
- तर्कयामि2.34
- करोति2.34
- एष्यति2.35
- श्रोष्यति2.40
- उपकर्तुम्2.41
- शब्दाख्येयम्2.43
- कथयितुम्2.43
- कर्तुम्2.45
- भवेत्2.47
- विगणयन्2.49
- गमय2.50
- मीलयित्वा2.50
- रमयन्2.51
- प्रेमराशीभवन्ति2.52
- कल्पयामि2.54
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
श्रोष्यति సాధనలో श्रु + स्य + ति ను श्रो + स्य + ति గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving श्रोष्यति, which rule takes श्रु + स्य + ति to श्रो + स्य + ति?
the answer is 7.3.84 सार्वधातुकार्धधातुकयोः.
7.3.84 सार्वधातुकार्धधातुकयोः: श्र తరువాత ु → ो.
7.3.84 सार्वधातुकार्धधातुकयोः: after श्र, ु becomes ो.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
आस्वादयन्ती సాధనలో आ + स्वाद् + इ + अ + अत् + ई + स् ను आ + स्वाद् + ए + अ + अत् + ई + स् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving आस्वादयन्ती, which rule takes आ + स्वाद् + इ + अ + अत् + ई + स् to आ + स्वाद् + ए + अ + अत् + ई + स्?
the answer is 7.3.84 सार्वधातुकार्धधातुकयोः.
7.3.84 सार्वधातुकार्धधातुकयोः: आस्वाद् తరువాత इ → ए.
7.3.84 सार्वधातुकार्धधातुकयोः: after आस्वाद्, इ becomes ए.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
तर्कयेः (तर्क्, विधिलिङ् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is तर्कयेः (तर्क्, विधिलिङ् parasmaipada)?
the answer is second person singular.
तर्कयेः అనేది विधिलिङ्లో तर्क् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.
तर्कयेः is the second person singular of तर्क् in the विधिलिङ्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
स्मरसि (स्मृ, लट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is स्मरसि (स्मृ, लट् parasmaipada)?
the answer is second person singular.
स्मरसि అనేది लट्లో स्मृ యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.
स्मरसि is the second person singular of स्मृ in the लट्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
रमयन् సాధనలో राम् + इ + अ + अत् + स् ను राम् + ए + अ + अत् + स् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving रमयन्, which rule takes राम् + इ + अ + अत् + स् to राम् + ए + अ + अत् + स्?
the answer is 7.3.84 सार्वधातुकार्धधातुकयोः.
7.3.84 सार्वधातुकार्धधातुकयोः: राम् తరువాత इ → ए.
7.3.84 सार्वधातुकार्धधातुकयोः: after राम्, इ becomes ए.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
स्मरामि (स्मृ, लट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is स्मरामि (स्मृ, लट् parasmaipada)?
the answer is first person singular.
स्मरामि అనేది लट्లో स्मृ యొక్క उत्तमपुरुष एकवचन.
स्मरामि is the first person singular of स्मृ in the लट्.