लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

back to the poem
← प्रकरण 12

7.2.10

एकाच उपदेशेऽनुदात्तात्

लघुसिद्धान्तकौमुदी 473 · प्रकरण 12, which opens at लः कर्मणि च भावे चाकर्मकेभ्यः · rule 103 of 179 in it

after a single-vowel root unaccented in its teaching form, आर्धधातुक takes no इट्

After a root that is एकाच् — of a single vowel, one syllable — and anudātta (unaccented) in the way it is taught, an आर्धधातुक affix does not take the augment इट् (the इ- that otherwise props such an affix onto the root). These are the अनिट् roots, the ones that join their suffix bare. दृश् "see", कृ "do" and पद् "go" are among them, so द्रक्ष्यसि "you will see", कर्तुम् "to do" and सम्पत्स्यन्ते "they will come about" set the future or the infinitive straight on the root with no इ between. The derivation names this rule on the silent step where the इट् is withheld.

  • Aṣṭādhyāyī — 7.2.10 एकाच उपदेशेऽनुदात्तात्
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 473 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

उपदेशे यो धातुरेकाजनुदात्तश्च तत आर्धधातुकस्येण्न । ऊदॄदन्तैर्योतिरुक्ष्णुशीङ्स्नुनुक्षुश्विडीङ्श्रिभिः । वृड्वृञ्भ्यां च विनैकाचोऽजन्तेषु निहताः स्मृताः ॥ कान्तेषु शक्लेकः । चान्तेषु पच्-मुच्-रिच्-वच्-विच्-सिचः षट् । छान्तेषु प्रच्छेकः । जान्तेषु त्यज्-निजिर्-भज्-भञ्ज्-भुज्-भ्रस्ज्-मस्ज्-यज्-युज्-रुज्-रञ्ज्-विजिर्-स्वञ्ज्-सञ्ज्-सृजः पञ्चदश । दान्तेषु अद्-क्षुद्-खिद्-छिद्-तुद्-नुद्-पद्य-भिद्-विद्यति-विनद्-विन्द्-शद्-स्विद्-स्विद्य-स्कन्द्-हदः डश । धान्तेषु क्रुध्-क्षुध्-बुध्य-बन्ध्-युध्-रुध्-राध्-व्यध्-साध्-शुध्-सिद्ध्या एकादश । नान्तेषु मन्य-हनी द्वौ । पान्तेषु आप्-छुप्-क्षिप्-तप्-तिप्-तृप्य-दृप्य-लिप्-लुप्-वप्-शप्-स्वप्-सृप्स्त्रयोदश । भान्तेषु यभ्-रभ्-लभस्त्रयः । मान्तेषु गम्-नम्-यम्-रमश्चत्वारः । शान्तेषु क्रुश्-दंश्-दिश्-दृश्-मृश्-रिश्-रुश्-लिश्-विश्-स्पृशो दश । षान्तेषु कृष्-त्विष्-तुष्-द्विष्-दुष्-पुष्य-विष्-विष्-शिष्-शुष्-श्लिष्या एकादश ॥ सान्तेषु घस्-वसती द्वौ । हान्तेषु दह्-दिह्-दुह्-नह्-मिह्-रुह्-लिह्-वहोऽष्टौ । अनुदात्ता हलन्तेषु धातवस्त्र्यधिकं शतम् । गोपायाञ्चकर्थ । गोपायाञ्चक्रथुः । गोपायाञ्चक्र । गोपायञ्चकार, गोपायाञ्चकर । गोपायाञ्चकृव । गोपायाञ्चकृम । गोपायाम्बभूव, गोपायामास । जुगोप । जुगुपतुः । जुगुपुः ॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

103 derivations stand on it

123 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

  1. రూపం చెప్పండి · produce the form

    दृश् (1వ గణం, लृट्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?

    Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of दृश् (class 1, लृट्).

    the answer is द्रक्ष्यसि.

    द्रक्ष्यसि అనేది लृट्లో दृश् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.

    द्रक्ष्यसि is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of दृश् in the लृट्.

  2. రూపం పేరు చెప్పండి · name the form

    द्रक्ष्यसि (दृश्, लृट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?

    What person and number is द्रक्ष्यसि (दृश्, लृट् parasmaipada)?

    the answer is second person singular.

    द्रक्ष्यसि అనేది लृट्లో दृश् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.

    द्रक्ष्यसि is the second person singular of दृश् in the लृट्.

  3. రూపం పేరు చెప్పండి · name the form

    पत्स्यन्ते (पद्, लृट् atmanepada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?

    What person and number is पत्स्यन्ते (पद्, लृट् atmanepada)?

    the answer is third person plural.

    पत्स्यन्ते అనేది लृट्లో पद् యొక్క प्रथमपुरुष बहुवचन.

    पत्स्यन्ते is the third person plural of पद् in the लृट्.

  4. రూపం చెప్పండి · produce the form

    श्रु (5వ గణం, लृट्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?

    Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of श्रु (class 5, लृट्).

    the answer is श्रोष्यसि.

    श्रोष्यसि అనేది लृट्లో श्रु యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.

    श्रोष्यसि is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of श्रु in the लृट्.

  5. రూపం పేరు చెప్పండి · name the form

    श्रोष्यसि (श्रु, लृट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?

    What person and number is श्रोष्यसि (श्रु, लृट् parasmaipada)?

    the answer is second person singular.

    श्रोष्यसि అనేది लृट्లో श्रु యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.

    श्रोष्यसि is the second person singular of श्रु in the लृट्.

  6. రూపం చెప్పండి · produce the form

    गम् (1వ గణం, लुट्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?

    Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of गम् (class 1, लुट्).

    the answer is गन्तासि.

    गन्तासि అనేది लुट्లో गम् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.

    गन्तासि is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of गम् in the लुट्.