लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
1.4.59
उपसर्गाः क्रियायोगे
लघुसिद्धान्तकौमुदी 35 · प्रकरण 2, which opens at इको यणचि · rule 21 of 47 in it
प्र and the rest, joined to a verb, are called उपसर्ग (preverbs)
The प्रादि particles (प्र, सम्, उद्, नि, वि and the rest, named निपात by the previous rule) are called उपसर्ग — "preverbs" — when they stand in construction with a verb (क्रियायोग, "joined to an action"). Away from a verb the same words keep only their निपात name; before a root they are the prefix that turns its sense. प्र before मद् "be heedless" gives the प्रमद् of प्रमत्तः, and उद् before पत् "fall, fly" gives the उत्पत् of उत्पत. The derivation names this rule where it sets the prefix on the root.
- Aṣṭādhyāyī — 1.4.59 उपसर्गाः क्रियायोगे
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 35 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
प्रादयः क्रियायोगे उपसर्गसंज्ञाः स्युः। प्र परा अप सम् अनु अव निस् निर् दुस् दुर् वि आङ् नि अधि अपि अति सु उत् अभि प्रति परि उप - एते प्रादयः॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
122 derivations stand on it
132 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- प्रमत्तः1.1
- अबलाविप्रयुक्तः1.2
- वप्रक्रीडापरिणतगजप्रेक्षणीयम्1.2
- प्रत्यासन्ने1.4
- व्याजहार1.4
- प्रापणीयाः1.5
- संतप्तानाम्1.7
- धनपतिक्रोधविश्लेषितस्य1.7
- प्रेक्षिष्यन्ते1.8
- संनद्धे1.8
- उपेक्षेत1.8
- प्रभवति1.11
- सम्पत्स्यन्ते1.11
- न्यस्य1.13
- उपभुज्य1.13
- उत्पत1.14
- परिहरन्1.14
- प्रेक्ष्यम्1.15
- प्रभवति1.15
- अध्वश्रमपरिगतम्1.17
- प्राप्ते1.17
- अमरमिथुनप्रेक्षणीयाम्1.18
- विशीर्णाम्1.19
- विरचिताम्1.19
- उत्पश्यामि1.22
- प्रत्युद्यातः1.22
- व्यवस्येत्1.22
- सम्पत्स्यन्ते1.23
- अधिवसेः1.25
- विश्रान्तः1.26
- क्षणपरिचितः1.26
- प्रस्थितस्य1.27
- संसर्पन्त्याः1.28
- अतीतस्य1.29
- व्यञ्जयन्ती1.29
- पूर्वोद्दिष्टाम्1.30
- अनुसर1.30
- संलक्ष्यन्ते1.32
- उद्भ्रान्तः1.33
- उत्पाट्य1.33
- जालोद्गीर्णैः1.34
- अत्येति1.36
- लीलावधूतैः1.37
- अभिलीनः1.38
- प्रत्यावृत्तः1.41
- प्रसन्ने1.42
- विहातुम्1.43
- संभृतम्1.45
- व्यालम्बेथाः1.47
- परिणताम्1.47
- अवनते1.48
- प्रेक्षिष्यन्ते1.48
- उत्तीर्य1.49
- अभ्यवर्षत्1.50
- शैलराजावतीर्णाम्1.52
- विहस्य1.52
- संसर्पन्त्या1.53
- प्राप्य1.54
- निषण्णः1.54
- शुभ्रत्रिनयनवृषोत्खातपङ्कोपमेयाम्1.54
- तुमुलकरकावृष्टिपातावकीर्णान्1.56
- परीयाः1.57
- संकल्पन्ते1.57
- संसक्ताभिः1.58
- अतिक्रम्य1.59
- अनुसरेः1.59
- वितत्य1.60
- उत्पश्यामि1.61
- स्तिमितनयनप्रेक्षणीयाम्1.61
- अंसन्यस्ते1.61
- विचरेत्1.62
- निर्विशेः1.64
- बालकुन्दानुविद्धम्2.2
- कल्पवृक्षप्रसूतम्2.5
- अन्वेष्टव्यैः2.6
- संक्रीडन्ते2.6
- अमरप्रार्थिताः2.6
- प्राप्य2.7
- उत्पाद्य2.8
- निष्पतन्ति2.8
- प्रियतमभुजालिङ्गनोच्छ्वासितानाम्2.9
- व्यालुम्पन्ति2.9
- उद्गायद्भिः2.10
- निर्विशन्ति2.10
- संनिकृष्टम्2.16
- प्रेक्ष्य2.16
- कनककदलीवेष्टनप्रेक्षणीयः2.17
- प्रेक्ष्य2.17
- प्रत्यासन्नौ2.18
- अध्यास्ते2.19
- हृदयनिहितैः2.20
- निषण्णः2.21
- हस्तन्यस्तम्2.24
- निपतति2.25
- निक्षिप्य2.26
- विस्मरन्ती2.26
- जालमार्गप्रविष्टान्2.30
- संनिवृत्तम्2.30
- प्रबुद्धाम्2.30
- विक्षिपन्तीम्2.31
- उपनमेत्2.31
- उद्वेष्टनीयाम्2.32
- निहितम्2.33
- चिरपरिचितम्2.36
- अन्वास्य2.37
- गाढोपगूढम्2.37
- प्रत्याश्वस्ताम्2.38
- प्रक्रमेथाः2.38
- हृदयनिहितैः2.39
- प्रोषितानाम्2.39
- वीक्ष्य2.40
- संभाव्य2.40
- अवहिता2.40
- सुहृदुपनतः2.40
- उपकर्तुम्2.41
- वियुक्तः2.41
- अतिक्रान्तः2.43
- उत्पश्यामि2.44
- उपचितैः2.45
- प्रवृत्ताः2.47
- संक्षिप्येत2.48
- विगणयन्2.49
- अवलम्बे2.49
- उपनतम्2.49
- उत्थिते2.50
- निर्वेक्ष्यावः2.50
- विप्रबुद्धा2.51
- निवृत्तः2.53
- व्यवसितम्2.54
- प्रदिशसि2.54
- प्रत्युक्तम्2.54
- विचर2.55
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
ईक्षिष्यन्ते (ईक्ष्, लृट् atmanepada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is ईक्षिष्यन्ते (ईक्ष्, लृट् atmanepada)?
the answer is third person plural.
ईक्षिष्यन्ते అనేది लृट्లో ईक्ष् యొక్క प्रथमपुरुष बहुवचन.
ईक्षिष्यन्ते is the third person plural of ईक्ष् in the लृट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
ईक्षेत (ईक्ष्, विधिलिङ् atmanepada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is ईक्षेत (ईक्ष्, विधिलिङ् atmanepada)?
the answer is third person singular.
ईक्षेत అనేది विधिलिङ्లో ईक्ष् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन.
ईक्षेत is the third person singular of ईक्ष् in the विधिलिङ्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
भवति (भू, लट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is भवति (भू, लट् parasmaipada)?
the answer is third person singular.
भवति అనేది लट्లో भू యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन.
भवति is the third person singular of भू in the लट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
पत्स्यन्ते (पद्, लृट् atmanepada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is पत्स्यन्ते (पद्, लृट् atmanepada)?
the answer is third person plural.
पत्स्यन्ते అనేది लृट्లో पद् యొక్క प्रथमपुरुष बहुवचन.
पत्स्यन्ते is the third person plural of पद् in the लृट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
पत (पत्, लोट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is पत (पत्, लोट् parasmaipada)?
the answer is second person singular.
पत అనేది लोट्లో पत् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.
पत is the second person singular of पत् in the लोट्.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
पश्यामि (दृश्, लट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is पश्यामि (दृश्, लट् parasmaipada)?
the answer is first person singular.
पश्यामि అనేది लट्లో दृश् యొక్క उत्तमपुरुष एकवचन.
पश्यामि is the first person singular of दृश् in the लट्.