लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

back to the poem
← प्रकरण 12

1.1.5

क्ङिति च

लघुसिद्धान्तकौमुदी 431 · प्रकरण 12, which opens at लः कर्मणि च भावे चाकर्मकेभ्यः · rule 61 of 179 in it

no गुण or वृद्धि before an affix marked क् or ङ्

The strengthening of a vowel — गुण (इ→ए, उ→ओ, ऋ→अर्) and वृद्धि (its longer grade) — does not take place when the affix that would cause it is marked with an indicatory क् (कित्) or ङ् (ङित्). Many endings carry these marks precisely to keep the root weak. So कृ "to do" reaches चक्रे "he did", where the perfect endings are ङित् and the root ऋ is not raised to अर्; श्रु "to hear" reaches श्रुत्वा "having heard", where क्त्वा is कित् and the उ stays. It is the standard brake on strengthening, and it works by leaving a form unchanged where a plainer affix would have raised it.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.1.5 क्ङिति च
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 431 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

गित्किन्ङिन्निमित्ते इग्लक्षणे गुणवृद्धी न स्तः। भूयात्। भूयास्ताम्। भूयासुः। भूयाः। भूयास्तम्। भूयास्त। भूयासम्। भूयास्व। भूयास्म॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

120 derivations stand on it

129 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

  1. రూపం చెప్పండి · produce the form

    कृ (8వ గణం, लिट्) యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం ఏది?

    Produce the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) middle of कृ (class 8, लिट्).

    the answer is चक्रे.

    चक्रे అనేది लिट्లో कृ యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం.

    चक्रे is the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) middle of कृ in the लिट्.

  2. రూపం చెప్పండి · produce the form

    नुद् (6వ గణం, लट्) యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?

    Produce the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of नुद् (class 6, लट्).

    the answer is नुदति.

    नुदति అనేది लट्లో नुद् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.

    नुदति is the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of नुद् in the लट्.

  3. రూపం పేరు చెప్పండి · name the form

    नुदति (नुद्, लट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?

    What person and number is नुदति (नुद्, लट् parasmaipada)?

    the answer is third person singular.

    नुदति అనేది लट्లో नुद् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन.

    नुदति is the third person singular of नुद् in the लट्.

  4. రూపం చెప్పండి · produce the form

    श्रु (5వ గణం, लोट्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?

    Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of श्रु (class 5, लोट्).

    the answer is शृणु.

    शृणु అనేది लोट्లో श्रु యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.

    शृणु is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) active of श्रु in the लोट्.

  5. రూపం పేరు చెప్పండి · name the form

    शृणु (श्रु, लोट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?

    What person and number is शृणु (श्रु, लोट् parasmaipada)?

    the answer is second person singular.

    शृणु అనేది लोट्లో श्रु యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.

    शृणु is the second person singular of श्रु in the लोट्.

  6. రూపం చెప్పండి · produce the form

    कृ (8వ గణం, विधिलिङ्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం ఏది?

    Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of कृ (class 8, विधिलिङ्).

    the answer is कुर्वीथाः.

    कुर्वीथाः అనేది विधिलिङ्లో कृ యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం.

    कुर्वीथाः is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of कृ in the विधिलिङ्.