लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
3.1.68
कर्तरि शप्
लघुसिद्धान्तकौमुदी 385 · प्रकरण 12, which opens at लः कर्मणि च भावे चाकर्मकेभ्यः · rule 15 of 179 in it
the class-sign शप् is added after a root, in the active, before a present-system ending
In the active (कर्तरि, when the verb agrees with its agent), the affix शप् — which surfaces as a plain अ, its श् and प् being only markers — is placed between a root and a following सार्वधातुक ending (the present-system endings). It is the class-sign (विकरण) of the first, sixth and tenth verb classes, and it is what makes their present stems thematic. So भू "to be" takes शप् to give भू + अ + ति, which goes on to भवति "he is" — the poem's भवति and प्रभवति; हृ "to carry" likewise gives हरति "he carries". Where a class takes a different sign, or none, this rule does not apply.
- Aṣṭādhyāyī — 3.1.68 कर्तरि शप्
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 385 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
कर्त्रर्थे सार्वधातुके परे धातोः शप्॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
100 derivations stand on it
126 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- भवति1.3
- असि1.7
- हर1.7
- आश्वसत्यः1.8
- उपेक्षेत1.8
- स्यात्1.8
- नदति1.9
- प्रभवति1.11
- भवति1.12
- कथयतः1.13
- हरति1.14
- उत्पत1.14
- परिहरन्1.14
- प्रभवति1.15
- व्रज1.16
- भवति1.17
- गच्छेः1.20
- भवति1.20
- उत्पश्यामि1.22
- अधिवसेः1.25
- सन्1.26
- व्रज1.26
- रमसे1.27
- असि1.27
- संसर्पन्त्याः1.28
- भव1.28
- व्यञ्जयन्ती1.29
- त्यजति1.29
- अनुसर1.30
- हरति1.31
- रमयति1.33
- नयेथाः1.34
- पश्यन्1.34
- यायाः1.35
- अत्येति1.36
- दधानः1.38
- हर1.38
- दर्शय1.39
- वाहयेत्1.40
- त्यज1.41
- स्यात्1.41
- अर्हसि1.42
- लम्बमानस्य1.43
- स्नपयतु1.45
- नर्तयेथाः1.46
- व्यालम्बेथाः1.47
- व्रज1.49
- गाहमानः1.50
- भजेथाः1.50
- अभ्यवर्षत्1.50
- गच्छेः1.52
- तर्कयेः1.53
- संसर्पन्त्या1.53
- स्यात्1.53
- आसीनानाम्1.54
- सरति1.55
- बाधेत1.55
- अर्हसि1.55
- लङ्घयेयुः1.56
- स्युः1.56
- परीयाः1.57
- संकल्पन्ते1.57
- श्रद्दधानाः1.57
- स्यात्1.58
- अनुसरेः1.59
- स्याः1.60
- उत्पश्यामि1.61
- सति1.61
- विचरेत्1.62
- स्यात्1.63
- भाययेः1.63
- आददानः1.64
- वहति1.65
- अस्ति2.4
- आसेवन्ते2.5
- संक्रीडन्ते2.6
- भवति2.7
- निष्पतन्ति2.8
- उद्गायद्भिः2.10
- सूते2.12
- वसन्तम्2.14
- वहति2.14
- स्मरामि2.17
- काङ्क्षति2.18
- अध्यास्ते2.19
- लक्षयेथाः2.20
- अर्हसि2.21
- स्यात्2.22
- गच्छत्सु2.23
- बिभर्ति2.24
- निपतति2.25
- स्मरसि2.25
- विस्मरन्ती2.26
- आस्वादयन्ती2.27
- पीडयेत्2.28
- शङ्के2.28
- पश्य2.28
- यापयन्तीम्2.29
- छादयन्तीम्2.30
- उपनमेत्2.31
- आकाङ्क्षन्तीम्2.31
- सारयन्तीम्2.32
- धारयन्ती2.33
- भवति2.33
- तर्कयामि2.34
- शङ्के2.35
- स्यात्2.37
- सहस्व2.37
- प्रक्रमेथाः2.38
- विद्धि2.39
- ब्रूयाः2.41
- उत्पश्यामि2.44
- अस्ति2.44
- सहते2.45
- पतन्ति2.46
- भवेत्2.47
- स्यात्2.48
- विगणयन्2.49
- अवलम्बे2.49
- गच्छति2.49
- गमय2.50
- रुदती2.51
- रमयन्2.51
- प्रेमराशीभवन्ति2.52
- कल्पयामि2.54
- विचर2.55
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
రూపం చెప్పండి · produce the form
सह् (1వ గణం, लोट्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం ఏది?
Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of सह् (class 1, लोट्).
the answer is सहस्व.
सहस्व అనేది लोट्లో सह् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం.
सहस्व is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of सह् in the लोट्.
రూపం చెప్పండి · produce the form
त्यज् (1వ గణం, लट्) యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?
Produce the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of त्यज् (class 1, लट्).
the answer is त्यजति.
त्यजति అనేది लट्లో त्यज् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.
त्यजति is the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of त्यज् in the लट्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
असि సాధనలో अस् + सि ను अस् + शप् + सि గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving असि, which rule takes अस् + सि to अस् + शप् + सि?
the answer is 3.1.68 कर्तरि शप्.
3.1.68 कर्तरि शप्: अस् + सि → अस् + शप् + सि.
3.1.68 कर्तरि शप्: अस् + सि → अस् + शप् + सि.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
स्याः (अस्, विधिलिङ् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is स्याः (अस्, विधिलिङ् parasmaipada)?
the answer is second person singular.
स्याः అనేది विधिलिङ्లో अस् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.
स्याः is the second person singular of अस् in the विधिलिङ्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
रमयति సాధనలో राम् + इ + ति ను राम् + इ + शप् + ति గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving रमयति, which rule takes राम् + इ + ति to राम् + इ + शप् + ति?
the answer is 3.1.68 कर्तरि शप्.
3.1.68 कर्तरि शप्: राम् + इ + ति → राम् + इ + शप् + ति.
3.1.68 कर्तरि शप्: राम् + इ + ति → राम् + इ + शप् + ति.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
प्रभवति సాధనలో प्र + भू + ति ను प्र + भू + शप् + ति గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving प्रभवति, which rule takes प्र + भू + ति to प्र + भू + शप् + ति?
the answer is 3.1.68 कर्तरि शप्.
3.1.68 कर्तरि शप्: प्र + भू + ति → प्र + भू + शप् + ति.
3.1.68 कर्तरि शप्: प्र + भू + ति → प्र + भू + शप् + ति.