लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
1.3.7
चुटू
लघुसिद्धान्तकौमुदी 128 · प्रकरण 5, which opens at अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम् · rule 14 of 100 in it
an affix’s initial palatal or cerebral is a marker
An initial palatal (चु — च छ ज झ ञ) or cerebral (टु — ट ठ ड ढ ण) of an affix is an इत्, a marker: not part of the affix but a tag on it, and it drops. So the ट of the instrumental टा and the ठ, ढ that open other affixes are only labels, gone before the affix is added. It is one of the rules that tell a bare affix from its markers.
- Aṣṭādhyāyī — 1.3.7 चुटू
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 128 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
प्रत्ययाद्यौ चुटू इतौ स्तः॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
107 derivations stand on it
167 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- ददर्श1.2
- दध्यौ1.3
- व्याजहार1.4
- संदेशार्थाः1.5
- प्रापणीयाः1.5
- कामार्ताः1.5
- प्रकृतिकृपणाः1.5
- धनपतिक्रोधविश्लेषितस्य1.7
- गन्तव्या1.7
- आश्वसत्यः1.8
- मानसोत्काः1.11
- राजहंसाः1.11
- सहायाः1.11
- वन्द्यैः1.12
- अङ्कितम्1.12
- कथयतः1.13
- प्रेक्ष्यम्1.15
- अमरमिथुनप्रेक्षणीयाम्1.18
- विशीर्णाम्1.19
- विरचिताम्1.19
- वासितम्1.20
- सारङ्गाः1.21
- सूचयिष्यन्ति1.21
- पाण्डुच्छायोपवनवृतयः1.23
- आकुलग्रामचैत्याः1.23
- परिणतफलश्यामजम्बूवनान्ताः1.23
- कतिपयदिनस्थायिहंसाः1.23
- दशार्णाः1.23
- लब्धा1.24
- वञ्चितः1.27
- व्यञ्जयन्ती1.29
- अवन्तीन्1.30
- पूर्वोद्दिष्टाम्1.30
- मरकतमणीन्1.32
- विपणिरचितान्1.32
- संलक्ष्यन्ते1.32
- सलिलनिधयः1.32
- तोयमात्रावशेषाः1.32
- उत्पाट्य1.33
- रमयति1.33
- ललितवनितापादरागाङ्कितेषु1.34
- आसाद्य1.36
- श्लाघनीयाम्1.36
- सूचिभेद्यैः1.39
- दर्शय1.39
- वाहयेत्1.40
- अभ्युपेतार्थकृत्याः1.40
- खण्डितानाम्1.41
- स्नपयतु1.45
- नर्तयेथाः1.46
- आराध्य1.47
- परिणताम्1.47
- गगनगतयः1.48
- आवर्ज्य1.48
- शैलराजावतीर्णाम्1.52
- तर्कयेः1.53
- संसर्पन्त्या1.53
- शुभ्रत्रिनयनवृषोत्खातपङ्कोपमेयाम्1.54
- शमयितुम्1.55
- संरम्भोत्पतनरभसाः1.56
- शरभाः1.56
- लङ्घयेयुः1.56
- स्युः1.56
- निष्फलारम्भयत्नाः1.56
- उद्धूतपापाः1.57
- श्रद्दधानाः1.57
- कीचकाः1.58
- पूर्यमाणाः1.58
- संसक्ताभिः1.58
- भावी1.58
- स्तिमितनयनप्रेक्षणीयाम्1.61
- भाययेः1.63
- ललितवनिताः2.1
- सचित्राः2.1
- प्रहतमुरजाः2.1
- अभ्रंलिहाग्राः2.1
- प्रासादाः2.1
- नीता2.2
- उन्मत्तभ्रमरमुखराः2.3
- पादपाः2.3
- नित्यपुष्पाः2.3
- केकोत्कण्ठाः2.3
- नित्यभास्वत्कलापाः2.3
- नित्यज्योत्स्नाः2.3
- प्रतिहततमोवृत्तिरम्याः2.3
- प्रदोषाः2.3
- इष्टसंयोगसाध्यात्2.4
- यक्षाः2.5
- ज्योतिश्छायाकुसुमरचितानि2.5
- उत्तमस्त्रीसहायाः2.5
- अमरप्रार्थिताः2.6
- ह्रीमूढानाम्2.7
- नीताः2.8
- उत्पाद्य2.8
- शङ्कास्पृष्टाः2.8
- त्वादृशाः2.8
- धूमोद्गारानुकृतिनिपुणाः2.8
- जर्जराः2.8
- प्रियतमभुजालिङ्गनोच्छ्वासितानाम्2.9
- सुरतजनिताम्2.9
- तन्तुजालावलम्बाः2.9
- चन्द्रकान्ताः2.9
- अक्षय्यान्तर्भवननिधयः2.10
- विबुधवनितावारमुख्यासहायाः2.10
- बद्धालापाः2.10
- सूच्यते2.11
- पत्रश्यामाः2.13
- वाहाः2.13
- शैलोदग्राः2.13
- तस्थिवांसः2.13
- प्रत्यादिष्टाभरणरुचयः2.13
- लक्ष्यम्2.15
- वर्धितः2.15
- हस्तप्राप्यस्तबकनमितः2.15
- कृतवसतयः2.16
- हंसाः2.16
- बद्धा2.19
- नर्तितः2.19
- लक्षयेथाः2.20
- प्रथमकथिते2.21
- अन्तर्भवनपतिताम्2.21
- जाताम्2.23
- शिशिरमथिताम्2.23
- कृताम्2.26
- विरहदिवसस्थापितस्य2.27
- आस्वादयन्ती2.27
- विनोदाः2.27
- पीडयेत्2.28
- नीता2.29
- यापयन्तीम्2.29
- छादयन्तीम्2.30
- प्रबुद्धाम्2.30
- सुप्ताम्2.30
- बद्धा2.32
- उद्वेष्टनीयाम्2.32
- स्पर्शक्लिष्टाम्2.32
- सारयन्तीम्2.32
- धारयन्ती2.33
- मोचयिष्यति2.33
- तर्कयामि2.34
- त्याजितः2.36
- प्रत्याश्वस्ताम्2.38
- संभाव्य2.40
- अवहिता2.40
- पूर्वाभाष्यम्2.41
- गाढतप्तेन2.42
- कथयितुम्2.43
- आह2.43
- प्रणयकुपिताम्2.45
- लब्धायाः2.46
- मुक्तास्थूलाः2.46
- अश्रुलेशाः2.46
- तत्क्षीरस्रुतिसुरभयः2.47
- प्रवृत्ताः2.47
- आलिङ्ग्यन्ते2.47
- तुषाराद्रिवाताः2.47
- विगणयन्2.49
- गमय2.50
- मीलयित्वा2.50
- विरहगुणितम्2.50
- आह2.51
- विप्रबुद्धा2.51
- कथितम्2.51
- रमयन्2.51
- उपचितरसाः2.52
- आश्वास्य2.53
- कल्पयामि2.54
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
రూపం చెప్పండి · produce the form
रस (अकारान्त पुंलिङ्ग) యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం ఏది?
Produce the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of रस (अकारान्त पुंलिङ्ग).
the answer is रसाः.
रस యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం रसाः.
रसाः is the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of रस.
రూపం చెప్పండి · produce the form
पुष्प (अकारान्त पुंलिङ्ग) యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం ఏది?
Produce the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of पुष्प (अकारान्त पुंलिङ्ग).
the answer is पुष्पाः.
पुष्प యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం पुष्पाः.
पुष्पाः is the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of पुष्प.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
तर्कयेः (तर्क्, विधिलिङ् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?
What person and number is तर्कयेः (तर्क्, विधिलिङ् parasmaipada)?
the answer is second person singular.
तर्कयेः అనేది विधिलिङ्లో तर्क् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.
तर्कयेः is the second person singular of तर्क् in the विधिलिङ्.
రూపం చెప్పండి · produce the form
रम्य (अकारान्त पुंलिङ्ग) యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం ఏది?
Produce the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of रम्य (अकारान्त पुंलिङ्ग).
the answer is रम्याः.
रम्य యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం रम्याः.
रम्याः is the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of रम्य.
రూపం చెప్పండి · produce the form
उदग्र (अकारान्त पुंलिङ्ग) యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం ఏది?
Produce the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of उदग्र (अकारान्त पुंलिङ्ग).
the answer is उदग्राः.
उदग्र యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం उदग्राः.
उदग्राः is the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of उदग्र.
రూపం చెప్పండి · produce the form
यक्ष (अकारान्त पुंलिङ्ग) యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం ఏది?
Produce the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of यक्ष (अकारान्त पुंलिङ्ग).
the answer is यक्षाः.
यक्ष యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం यक्षाः.
यक्षाः is the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of यक्ष.