लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
6.1.101
अकः सवर्णे दीर्घः
लघुसिद्धान्तकौमुदी 42 · प्रकरण 2, which opens at इको यणचि · rule 28 of 47 in it
a simple vowel before a like vowel becomes the long one
When a simple vowel (अक्: अ इ उ ऋ ऌ) is followed by a vowel of the same class (savarṇa), the two become the single long vowel of that class — अ/आ + अ/आ → आ, इ/ई + इ/ई → ई, and so on. So स्व + अधिकार → स्वाधिकार. This is dīrgha-sandhi.
- Aṣṭādhyāyī — 6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 42 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
- docs/lessons/1.1.md — §1 and §4.2, the dīrgha sandhi
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
अकः सवर्णेऽचि परे पूर्वपरयोर्दीर्घ एकादेशः स्यात्। दैत्यारिः। श्रीशः। विष्णूदयः। होतॄकारः॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
70 derivations stand on it
174 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- स्वाधिकारात्1.1
- प्रापणीयाः1.5
- औत्सुक्यात्1.5
- जातम्1.6
- त्वाम्1.6
- विधिवशात्1.6
- प्रियायाः1.7
- गन्तव्या1.7
- त्वाम्1.8
- उद्गृहीतालकान्ताः1.8
- पथिकवनिताः1.8
- प्रत्ययात्1.8
- त्वाम्1.9
- गर्भाधानक्षणपरिचयात्1.9
- आबद्धमालाः1.9
- बलाकाः1.9
- ताम्1.10
- कैलासात्1.11
- स्थानात्1.14
- सरसनिचुलात्1.14
- वल्मीकाग्रात्1.15
- त्वाम्1.17
- प्राप्ते1.17
- अमरमिथुनप्रेक्षणीयाम्1.18
- विशीर्णाम्1.19
- विरचिताम्1.19
- तस्याः1.20
- त्वाम्1.20
- उत्पश्यामि1.22
- त्वत्सम्पर्कात्1.25
- वननदीतीरजातानि1.26
- छायादानात्1.26
- वीचिक्षोभस्तनितविहगश्रेणिकाञ्चीगुणायाः1.28
- निर्विन्ध्यायाः1.28
- ताम्1.29
- अतीतस्य1.29
- पूर्वोद्दिष्टाम्1.30
- विपणिरचितान्1.32
- दर्पात्1.33
- अस्याः1.34
- श्लाघनीयाम्1.36
- क्वणितरशनाः1.37
- क्लान्तहस्ताः1.37
- वेश्याः1.37
- विक्लवाः1.39
- ताः1.39
- ताम्1.40
- कस्यांचित्1.40
- सुप्तपारावतायाम्1.40
- चिरविलसनात्1.40
- खण्डितानाम्1.41
- कमलवदनात्1.41
- गम्भीरायाः1.42
- तस्याः1.42
- धैर्यात्1.42
- तस्याः1.43
- जलकणभयात्1.47
- परिणताम्1.47
- तस्याः1.48
- दूरभावात्1.48
- ताम्1.49
- पक्ष्मोत्क्षेपात्1.49
- तासाम्1.51
- शैलराजावतीर्णाम्1.52
- तस्याः1.53
- तस्याः1.54
- प्राप्य1.54
- शुभ्रत्रिनयनवृषोत्खातपङ्कोपमेयाम्1.54
- आपन्नार्तिप्रशमनफलाः1.55
- तुमुलकरकावृष्टिपातावकीर्णान्1.56
- परीयाः1.57
- करणविगमात्1.57
- श्रद्दधानाः1.57
- संसक्ताभिः1.58
- उत्पश्यामि1.61
- स्तिमितनयनप्रेक्षणीयाम्1.61
- त्वाम्1.63
- ताभ्यः1.63
- ताः1.63
- त्वाम्2.1
- नीता2.2
- हंसश्रेणीरचितरशनाः2.3
- नित्यपद्माः2.3
- कुसुमशरजात्2.4
- इष्टसंयोगसाध्यात्2.4
- प्रणयकलहात्2.4
- यौवनात्2.4
- सेव्यमानाः2.6
- वारितोष्णाः2.6
- अमरप्रार्थिताः2.6
- कन्याः2.6
- रागात्2.7
- प्राप्य2.7
- ह्रीमूढानाम्2.7
- नीताः2.8
- शङ्कास्पृष्टाः2.8
- प्रियतमभुजालिङ्गनोच्छ्वासितानाम्2.9
- सुरतजनिताम्2.9
- गत्युत्कम्पात्2.11
- प्रभेदात्2.13
- भयात्2.14
- त्वाम्2.16
- तस्याः2.17
- त्वाम्2.17
- अस्याः2.18
- बद्धा2.19
- अन्तर्भवनपतिताम्2.21
- श्रोणीभारात्2.22
- ताम्2.23
- जाताम्2.23
- शिशिरमथिताम्2.23
- तस्याः2.24
- प्रियायाः2.24
- लम्बालकत्वात्2.24
- सा2.25
- कृताम्2.26
- ताम्2.28
- नीता2.29
- ताम्2.29
- जालमार्गप्रविष्टान्2.30
- खेदात्2.30
- प्रबुद्धाम्2.30
- सुप्ताम्2.30
- शुद्धस्नानात्2.31
- बद्धा2.32
- ताम्2.32
- उद्वेष्टनीयाम्2.32
- स्पर्शक्लिष्टाम्2.32
- गण्डाभोगात्2.32
- सा2.33
- त्वाम्2.33
- ताम्2.34
- माम्2.34
- प्रत्यादेशात्2.35
- मीनक्षोभात्2.35
- अस्याः2.36
- सा2.37
- अस्याः2.37
- ताम्2.38
- प्रत्याश्वस्ताम्2.38
- माम्2.39
- सा2.40
- त्वाम्2.40
- वीक्ष्य2.40
- अवहिता2.40
- सङ्गमात्2.40
- ताम्2.41
- वचनात्2.41
- त्वाम्2.41
- आननस्पर्शलोभात्2.43
- त्वाम्2.43
- आह2.43
- उत्पश्यामि2.44
- त्वाम्2.45
- प्रणयकुपिताम्2.45
- शिलायाम्2.45
- माम्2.46
- लब्धायाः2.46
- प्रवृत्ताः2.47
- भुजगशयनात्2.50
- आवाम्2.50
- आह2.51
- विप्रबुद्धा2.51
- काम्2.51
- माम्2.52
- अभिज्ञानदानात्2.52
- कौलीनात्2.52
- आहुः2.52
- अभोगात्2.52
- शैलात्2.53
- त्रिनयनवृषोत्खातकूटात्2.53
- प्रत्यादेशात्2.54
- सौहार्दात्2.55
- इष्टान्2.55
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule · verse 1.42
चेतसि + इव → सरितश्चेतसीव — ఏ సూత్రం కలుపుతుంది?
Which rule joins चेतसि + इव → सरितश्चेतसीव?
the answer is 6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः.
6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः चेतसि + इव ను కలుపుతుంది (1.42 పద్యం).
6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः joins चेतसि + इव (verse 1.42).
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule · verse 1.41
त्यज + आशु → भानोस्त्यजाशु — ఏ సూత్రం కలుపుతుంది?
Which rule joins त्यज + आशु → भानोस्त्यजाशु?
the answer is 6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः.
6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः त्यज + आशु ను కలుపుతుంది (1.41 పద్యం).
6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः joins त्यज + आशु (verse 1.41).
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
त्वाम् సాధనలో त्व + आ + अम् ను त्वा + अम् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving त्वाम्, which rule takes त्व + आ + अम् to त्वा + अम्?
the answer is 6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः.
6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः: त्व తరువాత आ → ा.
6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः: after त्व, आ becomes ा.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
अतीतस्य సాధనలో अति + इ + त + स्य ను अती + त + स्य గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving अतीतस्य, which rule takes अति + इ + त + स्य to अती + त + स्य?
the answer is 6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः.
6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः: अत తరువాత िइ → ी.
6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः: after अत, िइ becomes ी.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule · verse 2.32
शापस्य + अन्ते → शापस्यान्ते — ఏ సూత్రం కలుపుతుంది?
Which rule joins शापस्य + अन्ते → शापस्यान्ते?
the answer is 6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः.
6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः शापस्य + अन्ते ను కలుపుతుంది (2.32 పద్యం).
6.1.101 अकः सवर्णे दीर्घः joins शापस्य + अन्ते (verse 2.32).
రూపం చెప్పండి · produce the form
उष्णा (आकारान्त स्त्रीलिङ्ग) యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం ఏది?
Produce the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of उष्णा (आकारान्त स्त्रीलिङ्ग).
the answer is उष्णाः.
उष्णा యొక్క प्रथमा बहुवचन రూపం उष्णाः.
उष्णाः is the nominative plural (प्रथमा बहुवचन) of उष्णा.