लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
6.1.87
आद्गुणः
लघुसिद्धान्तकौमुदी 27 · प्रकरण 2, which opens at इको यणचि · rule 13 of 47 in it
a followed by i/u/ṛ becomes the guṇa vowel e/o/ar
When a final अ or आ is followed by a simple vowel इ उ or ऋ, the two together become the corresponding guṇa vowel — ए, ओ, or अर् — as one sound, a single substitution for both. So राम + इन (from टा) gives the ए of रामेण, and पुण्य + उदक gives the ओ of पुण्योदक. It is the guṇa-sandhi a student meets first.
- Aṣṭādhyāyī — 6.1.87 आद्गुणः
- Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 27 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
- docs/lessons/1.1.md — §1 and §4.2, the guṇa sandhi
uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī
वरदराज writes under it
अवर्णादचि परे पूर्वपरयोरेको गुण आदेशः स्यात्। उपेन्द्रः। गङ्गोदकम्॥
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
62 derivations stand on it
171 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- शापेन1.1
- वर्षभोग्येण1.1
- प्रथमदिवसे1.2
- वप्रक्रीडापरिणतगजप्रेक्षणीयम्1.2
- मेघालोके1.3
- जने1.3
- दूरसंस्थे1.3
- प्रत्यासन्ने1.4
- जीमूतेन1.4
- वंशे1.6
- भुवनविदिते1.6
- तेन1.6
- अधिगुणे1.6
- अधमे1.6
- प्रेक्षिष्यन्ते1.8
- संनद्धे1.8
- उपेक्षेत1.8
- खे1.9
- विप्रयोगे1.10
- काले1.12
- एत्य1.12
- प्रेक्ष्यम्1.15
- येन1.15
- बर्हेण1.15
- उत्तरेण1.16
- प्राप्ते1.17
- मित्रे1.17
- आरूढे1.18
- स्निग्धवेणीसवर्णे1.18
- अमरमिथुनप्रेक्षणीयाम्1.18
- मध्ये1.18
- वनचरवधूभुक्तकुञ्जे1.19
- उपलविषमे1.19
- विन्ध्यपादे1.19
- अङ्गे1.19
- गच्छेः1.20
- पर्वते1.22
- व्यवस्येत्1.22
- आसन्ने1.23
- अधिवसेः1.25
- शिलावेश्मभिः1.25
- येन1.29
- स्वल्पीभूते1.30
- सुचरितफले1.30
- नयेथाः1.34
- काले1.36
- मण्डलेन1.38
- नृत्यारम्भे1.38
- रुद्धालोके1.39
- नरपतिपथे1.39
- तमोभिः1.39
- दृष्टे1.40
- सूर्ये1.40
- वाहयेत्1.40
- काले1.41
- प्रसन्ने1.42
- हुतवहमुखे1.45
- कर्णे1.46
- नर्तयेथाः1.46
- व्यालम्बेथाः1.47
- अवनते1.48
- वर्णचौरे1.48
- प्रेक्षिष्यन्ते1.48
- भजेथाः1.50
- वर्णमात्रेण1.51
- गच्छेः1.52
- तर्कयेः1.53
- अध्वश्रमविनयने1.54
- शृङ्गे1.54
- बाधेत1.55
- ये1.56
- लङ्घयेयुः1.56
- के1.56
- दृष्टे1.57
- मुरजे1.58
- तेन1.59
- अनुसरेः1.59
- तटगते1.61
- स्निग्धभिन्नाञ्जनाभे1.61
- स्तिमितनयनप्रेक्षणीयाम्1.61
- अंसन्यस्ते1.61
- मेचके1.61
- क्रीडाशैले1.62
- विचरेत्1.62
- पादचारेण1.62
- भाययेः1.63
- निर्विशेः1.64
- उत्सङ्गे1.65
- काले1.65
- हस्ते2.2
- अलके2.2
- आनने2.2
- चूडापाशे2.2
- कर्णे2.2
- सीमन्ते2.2
- एत्य2.5
- निशीथे2.9
- उदये2.11
- संयुगे2.13
- तोरणेन2.15
- उपान्ते2.15
- तोये2.16
- प्रेक्ष्य2.16
- तीरे2.17
- कनककदलीवेष्टनप्रेक्षणीयः2.17
- कातरेण2.17
- प्रेक्ष्य2.17
- तन्मध्ये2.19
- मूले2.19
- दिवसविगमे2.19
- लक्षयेथाः2.20
- द्वारोपान्ते2.20
- मद्वियोगेन2.20
- सूर्यापाये2.20
- क्रीडाशैले2.21
- प्रथमकथिते2.21
- मध्ये2.22
- युवतिविषये2.22
- दूरीभूते2.23
- सहचरे2.23
- आलोके2.25
- उत्सङ्गे2.26
- मलिनवसने2.26
- एते2.27
- पीडयेत्2.28
- निशीथे2.28
- विरहशयने2.29
- प्राचीमूले2.29
- पक्ष्मभिः2.30
- साभ्रे2.30
- निःश्वासेन2.31
- उपनमेत्2.31
- आद्ये2.32
- विरहदिवसे2.32
- अन्ते2.32
- अयमितनखेन2.32
- करेण2.32
- शय्योत्सङ्गे2.33
- दुःखदुःखेन2.33
- प्रथमविरहे2.34
- आसन्ने2.35
- संभोगान्ते2.36
- काले2.37
- स्वप्नलब्धे2.37
- स्वजलकणिकाशीतलेन2.38
- अनिलेन2.38
- त्वत्सनाथे2.38
- गवाक्षे2.38
- प्रक्रमेथाः2.38
- प्रोषितानाम्2.39
- आख्याते2.40
- अङ्गेन2.42
- गाढतप्तेन2.42
- सास्रेण2.42
- उत्कण्ठितेन2.42
- कर्णे2.43
- मन्मुखेन2.43
- चकितहरिणीप्रेक्षणे2.44
- ये2.47
- ते2.47
- भवेत्2.47
- संक्षिप्येत2.48
- चक्रनेमिक्रमेण2.49
- उत्थिते2.50
- लोचने2.50
- शयने2.51
- स्वप्ने2.51
- विरहे2.52
- ते2.52
- इष्टे2.52
- तद्वचोभिः2.53
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
प्रसन्ने సాధనలో प्र + सद् + त + इ ను प्र + सद् + त् + ए గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving प्रसन्ने, which rule takes प्र + सद् + त + इ to प्र + सद् + त् + ए?
the answer is 6.1.87 आद्गुणः.
6.1.87 आद्गुणः: प्रसद्त తరువాత इ → ्ए.
6.1.87 आद्गुणः: after प्रसद्त, इ becomes ्ए.
సంధి చేయండి · join the sounds · verse 1.16
एव + उत्तरेण ఏమవుతుంది?
What does एव + उत्तरेण become?
the answer is एवोत्तरेण.
एव + उत्तरेण → एवोत्तरेण (1.16 పద్యం).
एव + उत्तरेण → एवोत्तरेण (verse 1.16).
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
चौरे (चौर, अकारान्त पुंलिङ्ग) ఏ విభక్తి, ఏ వచనం?
What case and number is चौरे (चौर, अकारान्त पुंलिङ्ग)?
the answer is सप्तमी एकवचन locative singular.
चौरे అనేది चौर యొక్క सप्तमी एकवचन.
चौरे is the locative singular (सप्तमी एकवचन) of चौर.
రూపం పేరు చెప్పండి · name the form
दुःखेन (दुःख, अकारान्त नपुंसकलिङ्ग) ఏ విభక్తి, ఏ వచనం?
What case and number is दुःखेन (दुःख, अकारान्त नपुंसकलिङ्ग)?
the answer is तृतीया एकवचन instrumental singular.
दुःखेन అనేది दुःख యొక్క तृतीया एकवचन.
दुःखेन is the instrumental singular (तृतीया एकवचन) of दुःख.
సంధి చేయండి · join the sounds · verse 1.13
च + उपभुज्य ఏమవుతుంది?
What does च + उपभुज्य become?
the answer is चोपभुज्य.
च + उपभुज्य → चोपभुज्य (1.13 పద్యం).
च + उपभुज्य → चोपभुज्य (verse 1.13).
రూపం చెప్పండి · produce the form
सीमन्त (अकारान्त पुंलिङ्ग) యొక్క सप्तमी एकवचन రూపం ఏది?
Produce the locative singular (सप्तमी एकवचन) of सीमन्त (अकारान्त पुंलिङ्ग).
the answer is सीमन्ते.
सीमन्त యొక్క सप्तमी एकवचन రూపం सीमन्ते.
सीमन्ते is the locative singular (सप्तमी एकवचन) of सीमन्त.