लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

back to the poem
← प्रकरण 12

3.4.114

आर्धधातुकं शेषः

लघुसिद्धान्तकौमुदी 402 · प्रकरण 12, which opens at लः कर्मणि च भावे चाकर्मकेभ्यः · rule 32 of 179 in it

the affix left over (not तिङ् or शित्) is called आर्धधातुक

Any affix enjoined after a root that is not a तिङ् ending and not a शित् affix — everything left over (शेष) once the सार्वधातुक affixes are set aside — is called आर्धधातुक, the class that reaches "half the root" and builds the stems outside the present system. The कृत् suffixes fall here: क्त in प्रमत्तः "heedless", क्त्वा in श्रुत्वा "having heard", and the future sign स्य in द्रक्ष्यसि "you will see" are all आर्धधातुक. The name governs whether the augment इट् may come and how the root's vowel strengthens. The derivation names this rule where it fixes the कृत् or derived affix as आर्धधातुक.

  • Aṣṭādhyāyī — 3.4.114 आर्धधातुकं शेषः
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 402 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

तिङशिद्भ्योऽन्यो धातोरिति विहितः प्रत्यय एतत्संज्ञः स्यात् । इट् ॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

256 derivations stand on it

284 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

  1. రూపం పేరు చెప్పండి · name the form

    तर्कयेः (तर्क्, विधिलिङ् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?

    What person and number is तर्कयेः (तर्क्, विधिलिङ् parasmaipada)?

    the answer is second person singular.

    तर्कयेः అనేది विधिलिङ्లో तर्क् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.

    तर्कयेः is the second person singular of तर्क् in the विधिलिङ्.

  2. రూపం పేరు చెప్పండి · name the form

    ईक्षिष्यन्ते (ईक्ष्, लृट् atmanepada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?

    What person and number is ईक्षिष्यन्ते (ईक्ष्, लृट् atmanepada)?

    the answer is third person plural.

    ईक्षिष्यन्ते అనేది लृट्లో ईक्ष् యొక్క प्रथमपुरुष बहुवचन.

    ईक्षिष्यन्ते is the third person plural of ईक्ष् in the लृट्.

  3. రూపం పేరు చెప్పండి · name the form

    यास्यति (या, लृट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?

    What person and number is यास्यति (या, लृट् parasmaipada)?

    the answer is third person singular.

    यास्यति అనేది लृट्లో या యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन.

    यास्यति is the third person singular of या in the लृट्.

  4. రూపం పేరు చెప్పండి · name the form

    शक्ष्यति (शक्, लृट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?

    What person and number is शक्ष्यति (शक्, लृट् parasmaipada)?

    the answer is third person singular.

    शक्ष्यति అనేది लृट्లో शक् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन.

    शक्ष्यति is the third person singular of शक् in the लृट्.

  5. రూపం చెప్పండి · produce the form

    कृ (8వ గణం, लङ्) యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?

    Produce the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of कृ (class 8, लङ्).

    the answer is अकरोत्.

    अकरोत् అనేది लङ्లో कृ యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.

    अकरोत् is the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of कृ in the लङ्.

  6. రూపం పేరు చెప్పండి · name the form

    वक्ष्यसि (वह्, लृट् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?

    What person and number is वक्ष्यसि (वह्, लृट् parasmaipada)?

    the answer is second person singular.

    वक्ष्यसि అనేది लृट्లో वह् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.

    वक्ष्यसि is the second person singular of वह् in the लृट्.