लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज
8.4.68
अ अ
Laghu-siddhāntakaumudī does not carry this rule. It stands in the Aṣṭādhyāyī at 8.4.68, and the abridgement is 1,269 of Pāṇini's 3,983 rules — so this is a place where the poem runs past the textbook.
the short अ, held open through the derivation, returns to its close sound at the end
The last sūtra of the Aṣṭādhyāyī. Throughout a derivation the short अ is treated as though it were open (विवृत), like the long आ, so that the rules can reach it; this rule restores its natural close (संवृत) sound once the derivation is done. It is the final step of nearly every chain — of चक्रे, of प्रमत्तः, and the rest. This rule stands outside the Laghu-siddhāntakaumudī abridgement.
- Aṣṭādhyāyī — 8.4.68 अ अ
- Siddhāntakaumudī — outside the Laghu-siddhāntakaumudī abridgement's 1,269 sūtras
uncheckeddrafted from the rule text
uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)
311 derivations stand on it
350 words of this poem
the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.
- प्रमत्तः1.1
- चक्रे1.1
- अबलाविप्रयुक्तः1.2
- वप्रक्रीडापरिणतगजप्रेक्षणीयम्1.2
- ददर्श1.2
- दध्यौ1.3
- भवति1.3
- प्रत्यासन्ने1.4
- प्रीतः1.4
- व्याजहार1.4
- प्रापणीयाः1.5
- ययाचे1.5
- जातम्1.6
- गतः1.6
- संतप्तानाम्1.7
- असि1.7
- हर1.7
- धनपतिक्रोधविश्लेषितस्य1.7
- गन्तव्या1.7
- आरूढम्1.8
- प्रेक्षिष्यन्ते1.8
- आश्वसत्यः1.8
- संनद्धे1.8
- उपेक्षेत1.8
- नुदति1.9
- नदति1.9
- सेविष्यन्ते1.9
- द्रक्ष्यसि1.10
- रुणद्धि1.10
- कर्तुम्1.11
- प्रभवति1.11
- सम्पत्स्यन्ते1.11
- आलिङ्ग्य1.12
- वन्द्यैः1.12
- अङ्कितम्1.12
- भवति1.12
- एत्य1.12
- मुञ्चतः1.12
- कथयतः1.13
- श्रोष्यसि1.13
- खिन्नः1.13
- न्यस्य1.13
- गन्तासि1.13
- उपभुज्य1.13
- हरति1.14
- उत्पत1.14
- परिहरन्1.14
- प्रेक्ष्यम्1.15
- प्रभवति1.15
- आपत्स्यते1.15
- आयत्तम्1.16
- आरुह्य1.16
- व्रज1.16
- वक्ष्यति1.17
- अध्वश्रमपरिगतम्1.17
- भवति1.17
- यास्यति1.18
- अमरमिथुनप्रेक्षणीयाम्1.18
- तीर्णः1.19
- द्रक्ष्यसि1.19
- विरचिताम्1.19
- वासितम्1.20
- आदाय1.20
- गच्छेः1.20
- शक्ष्यति1.20
- रिक्तः1.20
- भवति1.20
- जग्ध्वा1.21
- आघ्राय1.21
- सूचयिष्यन्ति1.21
- उत्पश्यामि1.22
- द्रुतम्1.22
- प्रत्युद्यातः1.22
- गन्तुम्1.22
- व्यवस्येत्1.22
- आसन्ने1.23
- सम्पत्स्यन्ते1.23
- गत्वा1.24
- लब्धा1.24
- पास्यसि1.24
- अधिवसेः1.25
- विश्रान्तः1.26
- सन्1.26
- व्रज1.26
- सिञ्चन्1.26
- क्षणपरिचितः1.26
- प्रस्थितस्य1.27
- विद्युद्दामस्फुरितचकितैः1.27
- रमसे1.27
- वञ्चितः1.27
- असि1.27
- संसर्पन्त्याः1.28
- भव1.28
- अतीतस्य1.29
- व्यञ्जयन्ती1.29
- त्यजति1.29
- अनुसर1.30
- गतानाम्1.30
- हृतम्1.30
- हरति1.31
- विपणिरचितान्1.32
- संलक्ष्यन्ते1.32
- जह्रे1.33
- अभूत्1.33
- उद्भ्रान्तः1.33
- उत्पाट्य1.33
- रमयति1.33
- नयेथाः1.34
- पश्यन्1.34
- ललितवनितापादरागाङ्कितेषु1.34
- आसाद्य1.36
- स्थातव्यम्1.36
- अत्येति1.36
- कुर्वन्1.36
- श्लाघनीयाम्1.36
- लप्स्यसे1.36
- गर्जितानाम्1.36
- लीलावधूतैः1.37
- आमोक्ष्यन्ते1.37
- अभिलीनः1.38
- दधानः1.38
- हर1.38
- दर्शय1.39
- वाहयेत्1.40
- खण्डितानाम्1.41
- नेयम्1.41
- त्यज1.41
- हर्तुम्1.41
- प्रत्यावृत्तः1.41
- प्रसन्ने1.42
- लप्स्यते1.42
- अर्हसि1.42
- करधृतम्1.43
- लम्बमानस्य1.43
- वास्यति1.44
- स्नपयतु1.45
- संभृतम्1.45
- गलितम्1.46
- करोति1.46
- नर्तयेथाः1.46
- आराध्य1.47
- व्यालम्बेथाः1.47
- परिणताम्1.47
- अवनते1.48
- प्रेक्षिष्यन्ते1.48
- आवर्ज्य1.48
- उत्तीर्य1.49
- व्रज1.49
- गाहमानः1.50
- भजेथाः1.50
- अभ्यवर्षत्1.50
- शुद्धः1.51
- गच्छेः1.52
- शैलराजावतीर्णाम्1.52
- विहस्य1.52
- अकरोत्1.52
- तर्कयेः1.53
- संसर्पन्त्या1.53
- प्राप्य1.54
- वक्ष्यसि1.54
- निषण्णः1.54
- शुभ्रत्रिनयनवृषोत्खातपङ्कोपमेयाम्1.54
- सरति1.55
- बाधेत1.55
- अर्हसि1.55
- शमयितुम्1.55
- लङ्घयेयुः1.56
- तुमुलकरकावृष्टिपातावकीर्णान्1.56
- परीयाः1.57
- संकल्पन्ते1.57
- श्रद्दधानाः1.57
- संसक्ताभिः1.58
- गीयते1.58
- अतिक्रम्य1.59
- अनुसरेः1.59
- गत्वा1.60
- वितत्य1.60
- स्थितः1.60
- उत्पश्यामि1.61
- तटगते1.61
- स्तिमितनयनप्रेक्षणीयाम्1.61
- अंसन्यस्ते1.61
- सति1.61
- विचरेत्1.62
- नेष्यन्ति1.63
- घर्मलब्धस्य1.63
- भाययेः1.63
- आददानः1.64
- कुर्वन्1.64
- ज्ञास्यसे1.65
- वहति1.65
- मुक्ताजालग्रथितम्1.65
- बालकुन्दानुविद्धम्2.2
- अस्ति2.4
- एत्य2.5
- ज्योतिश्छायाकुसुमरचितानि2.5
- आसेवन्ते2.5
- कल्पवृक्षप्रसूतम्2.5
- आहतेषु2.5
- अन्वेष्टव्यैः2.6
- संक्रीडन्ते2.6
- आक्षिपत्सु2.7
- प्राप्य2.7
- भवति2.7
- उत्पाद्य2.8
- निष्पतन्ति2.8
- सुरतजनिताम्2.9
- व्यालुम्पन्ति2.9
- उद्गायद्भिः2.10
- निर्विशन्ति2.10
- अलकपतितैः2.11
- सूच्यते2.11
- तस्थिवांसः2.13
- मत्वा2.14
- वसन्तम्2.14
- वहति2.14
- सिद्धः2.14
- लक्ष्यम्2.15
- वर्धितः2.15
- हस्तप्राप्यस्तबकनमितः2.15
- संनिकृष्टम्2.16
- आध्यास्यन्ति2.16
- प्रेक्ष्य2.16
- कनककदलीवेष्टनप्रेक्षणीयः2.17
- प्रेक्ष्य2.17
- स्मरामि2.17
- प्रत्यासन्नौ2.18
- काङ्क्षति2.18
- बद्धा2.19
- नर्तितः2.19
- अध्यास्ते2.19
- लक्षयेथाः2.20
- पुष्यति2.20
- गत्वा2.21
- प्रथमकथिते2.21
- निषण्णः2.21
- अर्हसि2.21
- अन्तर्भवनपतिताम्2.21
- कर्तुम्2.21
- गच्छत्सु2.23
- मन्ये2.23
- शिशिरमथिताम्2.23
- हस्तन्यस्तम्2.24
- बिभर्ति2.24
- निपतति2.25
- भावगम्यम्2.25
- लिखन्ती2.25
- पृच्छन्ती2.25
- स्मरसि2.25
- निक्षिप्य2.26
- विस्मरन्ती2.26
- विरहदिवसस्थापितस्य2.27
- विन्यस्यन्ती2.27
- आस्वादयन्ती2.27
- पीडयेत्2.28
- शङ्के2.28
- पश्य2.28
- यापयन्तीम्2.29
- जालमार्गप्रविष्टान्2.30
- गतम्2.30
- संनिवृत्तम्2.30
- छादयन्तीम्2.30
- प्रबुद्धाम्2.30
- विक्षिपन्तीम्2.31
- उपनमेत्2.31
- आकाङ्क्षन्तीम्2.31
- बद्धा2.32
- उद्वेष्टनीयाम्2.32
- सारयन्तीम्2.32
- धारयन्ती2.33
- निहितम्2.33
- मोचयिष्यति2.33
- भवति2.33
- तर्कयामि2.34
- करोति2.34
- उक्तम्2.34
- आसन्ने2.35
- शङ्के2.35
- एष्यति2.35
- चिरपरिचितम्2.36
- त्याजितः2.36
- यास्यति2.36
- अन्वास्य2.37
- सहस्व2.37
- स्वप्नलब्धे2.37
- गाढोपगूढम्2.37
- प्रत्याश्वस्ताम्2.38
- वक्तुम्2.38
- प्रक्रमेथाः2.38
- आगतम्2.39
- श्राम्यताम्2.39
- वीक्ष्य2.40
- संभाव्य2.40
- श्रोष्यति2.40
- अवहिता2.40
- सुहृदुपनतः2.40
- उपकर्तुम्2.41
- पृच्छति2.41
- वियुक्तः2.41
- पूर्वाभाष्यम्2.41
- गाढतप्तेन2.42
- तप्तम्2.42
- अश्रुद्रुतम्2.42
- विशति2.42
- शब्दाख्येयम्2.43
- कथयितुम्2.43
- अभूत्2.43
- अतिक्रान्तः2.43
- आह2.43
- उत्पश्यामि2.44
- अस्ति2.44
- आलिख्य2.45
- चरणपतितम्2.45
- कर्तुम्2.45
- उपचितैः2.45
- आलुप्यते2.45
- सहते2.45
- लब्धायाः2.46
- पतन्ति2.46
- प्रवृत्ताः2.47
- आलिङ्ग्यन्ते2.47
- स्पृष्टम्2.47
- भवेत्2.47
- संक्षिप्येत2.48
- कृतम्2.48
- विगणयन्2.49
- अवलम्बे2.49
- गमः2.49
- उपनतम्2.49
- गच्छति2.49
- गमय2.50
- मीलयित्वा2.50
- विरहगुणितम्2.50
- निर्वेक्ष्यावः2.50
- आह2.51
- रुदती2.51
- विप्रबुद्धा2.51
- कथितम्2.51
- पृच्छतः2.51
- दृष्टः2.51
- रमयन्2.51
- प्रेमराशीभवन्ति2.52
- आश्वास्य2.53
- निवृत्तः2.53
- व्यवसितम्2.54
- कल्पयामि2.54
- प्रदिशसि2.54
- याचितः2.54
- प्रत्युक्तम्2.54
- विचर2.55
practice
Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
व्यवसितम् సాధనలో व्य् + अव + सि + त + म् ను व्यवसितम् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving व्यवसितम्, which rule takes व्य् + अव + सि + त + म् to व्यवसितम्?
the answer is 8.4.68 अ अ.
8.4.68 अ अ: व्य् + अव + सि + त + म् → व्यवसितम्.
8.4.68 अ अ: व्य् + अव + सि + त + म् → व्यवसितम्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
लङ्घयेयुः సాధనలో लङ्घ् + अय् + एय् + उः ను लङ्घयेयुः గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving लङ्घयेयुः, which rule takes लङ्घ् + अय् + एय् + उः to लङ्घयेयुः?
the answer is 8.4.68 अ अ.
8.4.68 अ अ: लङ्घ తరువాత ्अय्एय्उ → येयु.
8.4.68 अ अ: after लङ्घ, ्अय्एय्उ becomes येयु.
రూపం చెప్పండి · produce the form
सह् (1వ గణం, लोट्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం ఏది?
Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of सह् (class 1, लोट्).
the answer is सहस्व.
सहस्व అనేది लोट्లో सह् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం.
सहस्व is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of सह् in the लोट्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
गुणितम् సాధనలో गुण् + इ + त + म् ను गुणितम् గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving गुणितम्, which rule takes गुण् + इ + त + म् to गुणितम्?
the answer is 8.4.68 अ अ.
8.4.68 अ अ: गुण తరువాత ्इ → ि.
8.4.68 अ अ: after गुण, ्इ becomes ि.
రూపం చెప్పండి · produce the form
त्यज् (1వ గణం, लट्) యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?
Produce the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of त्यज् (class 1, लट्).
the answer is त्यजति.
त्यजति అనేది लट्లో त्यज् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.
त्यजति is the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of त्यज् in the लट्.
సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule
उत्पत సాధనలో उत् + पत् + अ ను उत्पत గా మార్చే సూత్రం ఏది?
In deriving उत्पत, which rule takes उत् + पत् + अ to उत्पत?
the answer is 8.4.68 अ अ.
8.4.68 अ अ: उत् + पत् + अ → उत्पत.
8.4.68 अ अ: उत् + पत् + अ → उत्पत.