लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

back to the poem
← प्रकरण 1

1.3.3

हलन्त्यम्

लघुसिद्धान्तकौमुदी 1 · प्रकरण 1, which opens at हलन्त्यम् · rule 1 of 14 in it

a final consonant of the teaching-form is an it-marker

In the form a suffix or root is first taught in (upadeśa), a final consonant (हल्) is an it-marker (इत्) — a tag that names the item without being part of it, and drops by 1.3.9. So the personal ending तिप् contributes only ति, the प् marking it, and क्तवतु leaves क्तवत् with the उ nasalized and the last letter both gone. Final त्, स् and म् of a case or personal ending are exempt (1.3.4).

  • Aṣṭādhyāyī — 1.3.3 हलन्त्यम्
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 1 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

उपदेशेऽन्त्यं हलित्स्यात्। उपदेश आद्योच्चारणम्। सूत्रेष्वदृष्टं पदं सूत्रान्तरादनुवर्तनीयं सर्वत्र॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

301 derivations stand on it

363 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

  1. రూపం చెప్పండి · produce the form

    सह् (1వ గణం, लोट्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం ఏది?

    Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of सह् (class 1, लोट्).

    the answer is सहस्व.

    सहस्व అనేది लोट्లో सह् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం.

    सहस्व is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of सह् in the लोट्.

  2. రూపం చెప్పండి · produce the form

    उदुम्बर (अकारान्त पुंलिङ्ग) యొక్క षष्ठी बहुवचन రూపం ఏది?

    Produce the genitive plural (षष्ठी बहुवचन) of उदुम्बर (अकारान्त पुंलिङ्ग).

    the answer is उदुम्बराणाम्.

    उदुम्बर యొక్క षष्ठी बहुवचन రూపం उदुम्बराणाम्.

    उदुम्बराणाम् is the genitive plural (षष्ठी बहुवचन) of उदुम्बर.

  3. రూపం చెప్పండి · produce the form

    त्यज् (1వ గణం, लट्) యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?

    Produce the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of त्यज् (class 1, लट्).

    the answer is त्यजति.

    त्यजति అనేది लट्లో त्यज् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.

    त्यजति is the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of त्यज् in the लट्.

  4. రూపం పేరు చెప్పండి · name the form

    स्याः (अस्, विधिलिङ् parasmaipada) ఏ పురుషం, ఏ వచనం?

    What person and number is स्याः (अस्, विधिलिङ् parasmaipada)?

    the answer is second person singular.

    स्याः అనేది विधिलिङ्లో अस् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन.

    स्याः is the second person singular of अस् in the विधिलिङ्.

  5. రూపం చెప్పండి · produce the form

    नद् (1వ గణం, लट्) యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం ఏది?

    Produce the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of नद् (class 1, लट्).

    the answer is नदति.

    नदति అనేది लट्లో नद् యొక్క प्रथमपुरुष एकवचन परस्मैपद రూపం.

    नदति is the third person singular (प्रथमपुरुष एकवचन) active of नद् in the लट्.

  6. రూపం చెప్పండి · produce the form

    पत् (1వ గణం, लट्) యొక్క प्रथमपुरुष बहुवचन परस्मैपद రూపం ఏది?

    Produce the third person plural (प्रथमपुरुष बहुवचन) active of पत् (class 1, लट्).

    the answer is पतन्ति.

    पतन्ति అనేది लट्లో पत् యొక్క प्रथमपुरुष बहुवचन परस्मैपद రూపం.

    पतन्ति is the third person plural (प्रथमपुरुष बहुवचन) active of पत् in the लट्.