लघुसिद्धान्तकौमुदी · वरदराज

back to the poem
← प्रकरण 2

1.3.2

उपदेशेऽजनुनासिक इत्

लघुसिद्धान्तकौमुदी 28 · प्रकरण 2, which opens at इको यणचि · rule 14 of 47 in it

a nasalized vowel in the teaching-form is an it-marker

In the form a suffix or root is first taught in (upadeśa), a vowel pronounced with nasal resonance (anunāsika) is an it-marker (इत्) — a tag that names the item without being part of it. The उ of सुँ and of रुँ is such a vowel, so it is a marker and drops (by 1.3.9). This is why the nominative-singular ending सुँ contributes only स्, and रुँ leaves only र्.

  • Aṣṭādhyāyī — 1.3.2 उपदेशेऽजनुनासिक इत्
  • Bālānandinī (LSK, Telugu) — सूत्र 28 in the abridgement; vendor/balanandini-lsk-telugu-ocr.txt
  • docs/lessons/1.1.md — §4.1, the it-markers

uncheckeddrafted from the rule text and the Bālānandinī

वरदराज writes under it

उपदेशेऽनुनासिकोऽजित्संज्ञः स्यात्। प्रतिज्ञानुनासिक्याः पाणिनीयाः। लण्सूत्रस्थावर्णेन सहोच्चार्यमाणो रेफो रलयोः संज्ञा॥

uncheckedashtadhyayi.com (prakriyā)

350 derivations stand on it

660 words of this poem

the derivation names it — The rule stands at a step of the chain that produces the ending.

practice

Drawn from the words this rule reaches. Each visit is a fresh draw; nothing is kept.

  1. సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule

    प्रत्युद्यातः సాధనలో प्रत्य् + उद् + या + त + रुँ ను प्रत्य् + उद् + या + त + र् గా మార్చే సూత్రం ఏది?

    In deriving प्रत्युद्यातः, which rule takes प्रत्य् + उद् + या + त + रुँ to प्रत्य् + उद् + या + त + र्?

    the answer is 1.3.2 उपदेशेऽजनुनासिक इत्.

    1.3.2 उपदेशेऽजनुनासिक इत्: प्रत्य्उद्यातर తరువాత ुँ → ्.

    1.3.2 उपदेशेऽजनुनासिक इत्: after प्रत्य्उद्यातर, ुँ becomes ्.

  2. రూపం చెప్పండి · produce the form

    सह् (1వ గణం, लोट्) యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం ఏది?

    Produce the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of सह् (class 1, लोट्).

    the answer is सहस्व.

    सहस्व అనేది लोट्లో सह् యొక్క मध्यमपुरुष एकवचन आत्मनेपद రూపం.

    सहस्व is the second person singular (मध्यमपुरुष एकवचन) middle of सह् in the लोट्.

  3. రూపం చెప్పండి · produce the form

    तिक्त (अकारान्त पुंलिङ्ग) యొక్క तृतीया बहुवचन రూపం ఏది?

    Produce the instrumental plural (तृतीया बहुवचन) of तिक्त (अकारान्त पुंलिङ्ग).

    the answer is तिक्तैः.

    तिक्त యొక్క तृतीया बहुवचन రూపం तिक्तैः.

    तिक्तैः is the instrumental plural (तृतीया बहुवचन) of तिक्त.

  4. సూత్రం పేరు చెప్పండి · name the rule

    पतितैः సాధనలో पत् + इ + त् + ऐरुँ ను पत् + इ + त् + ऐर् గా మార్చే సూత్రం ఏది?

    In deriving पतितैः, which rule takes पत् + इ + त् + ऐरुँ to पत् + इ + त् + ऐर्?

    the answer is 1.3.2 उपदेशेऽजनुनासिक इत्.

    1.3.2 उपदेशेऽजनुनासिक इत्: पत्इत्ऐर తరువాత ुँ → ्.

    1.3.2 उपदेशेऽजनुनासिक इत्: after पत्इत्ऐर, ुँ becomes ्.

  5. రూపం చెప్పండి · produce the form

    गुह्यक (अकारान्त पुंलिङ्ग) యొక్క प्रथमा एकवचन రూపం ఏది?

    Produce the nominative singular (प्रथमा एकवचन) of गुह्यक (अकारान्त पुंलिङ्ग).

    the answer is गुह्यकः.

    गुह्यक యొక్క प्रथमा एकवचन రూపం गुह्यकः.

    गुह्यकः is the nominative singular (प्रथमा एकवचन) of गुह्यक.

  6. రూపం పేరు చెప్పండి · name the form

    संदेशैः (संदेश, अकारान्त पुंलिङ्ग) ఏ విభక్తి, ఏ వచనం?

    What case and number is संदेशैः (संदेश, अकारान्त पुंलिङ्ग)?

    the answer is तृतीया बहुवचन instrumental plural.

    संदेशैः అనేది संदेश యొక్క तृतीया बहुवचन.

    संदेशैः is the instrumental plural (तृतीया बहुवचन) of संदेश.